Παραδόσεις & έθιμα

ΕΝΑ ΒΡΑΧΩΡΙΤΙΚΟ ΕΘΙΜΟ

ΤΟ ΚΑΨΙΜΟ ΤΩΝ ΦΡΑΧΤΩΝ

 

Του ΒΑΣΙΛΗ Δ. ΠΑΛΙΟΥΡΑ

Στο Βραχώρι, Μεγάλη Πέμπτη, αργά το βράδυ. Οι γεροντότεροι από τους άνδρες και οι γυναίκες, εκτός από τις μικρομάνες, επιστρέφουν στις εκκλησίες «για να ξενυχτήσουν το Χριστό». Λίγο αργότερα παιδιά δεκατετράχρονα, λίγο μεγαλύτερα ή λίγο μικρότερα, κατά μικρές ομάδες που συγκρότησαν, αρχίζουν να βάζουν φωτιές στους φράχτες.

Τα σπίτια, εκτός από τ' αρχοντικά στο κέντρο της μικρής πόλης που περι­στοιχίζονται από πέτρινους μανδρότοιχους, περιβάλλονται από υποτυπώδεις φράχτες που είναι καμωμένοι από ξύλινους πασσάλους και κλαδιά δένδρων ή θάμνων. Οι φράχτες αυτοί αποτελούν και τα όρια ιδιοκτησίας και περικλείουν εκτός από το σπίτι, την αυλή, έναν κήπο και σε πολλές περιπτώσεις ένα πηγάδι.

Τα παιδιά δεν καίνε ποτέ το δικό τους φράχτη, αλλά του γείτονα ή φτάνουν και mo πέρα ακόμα. Σε λίγη ώρα οι φράχτες ολόκληρων περιοχών καίγονται και οι ιδιοκτήτες με νερό από τα πηγάδια προσπαθούν να τους σβήσουν. Επίσης τα παιδιά δεν αρκούνται στο κάψιμο των φραχτών αλλά αν βρουν καμιά αποθήκη ξεκλείδωτη αφαιρούν την ξύλινη πόρτα και τη ρίχνουν στον φλέγόμενο φράχτη.

Το πότε και πώς ακριβώς ξεκίνησε και επεκράτησε το έθιμο αυτό δεν είναι γνωστό. Μια πιθανή εξήγηση είναι η σύνδεσή του με την πυρπόληση του Βραχωριού.

Για το γεγονός αυτό υπάρχουν πολλές ιστορικές μαρτυρίες. Μετά την εξόντωση του Αλη-Πασά, όταν οι δυνάμεις του Κιουταχή έφτασαν στην Αμφιλοχία το 1822 οι Βραχωρίτες «αυθόρμητοι κατέκαυσαν τας οικίας και περιουσίας των» και «θέτοντες πυρ ο είς εις την οικίαν του άλλου επυρπόλησαν πάσαν την πόλιν» γράφει ο Θεόδωρος Χαβέλας εις την ιστορίαν των Αιτωλών.

Βέβαια μόνοι τους οι Βραχωρίτες και οι κάτοικοι των χωριών του κάμπου κάψανε τα σπίτια και μαγαζιά τους, αυτό όμως αποτελούσε σχέδιο του Μαυροκορδάτου, να ερημωθεί δηλαδή η Αιτωλία ώστε η παραμονή σ' αυτή τουρκικού στρατού να είναι προβληματική και να σωθεί έτσι το Μεσολόγγι. Ως υπεύθυνο μάλιστα για την εφαρμογή του σχεδίου του όρισε τον Σουλιώτη οπλαρχηγό Κούστα Μάκο.[I]

Η πυρπόληση του Βραχωριού έγινε κατά το τέλος του καλοκαιριού του 1822. Οι καημένοι οι Βραχωρίτες δεν χάρηκαν τη λευτεριά τους ούτε για δεκαπέντε μήνες και τώρα γι' αυτούς άρχιζε μια μεγάλη και φοβερή περιπέτεια που θα συνεχίζονταν μέχρι το 1828. Χρονολογία κατά την οποία οι Τούρκοι εγκατέλειψαν την Αιτωλοακαρνανία πλην του Μεσολογγίου και Βόνιτσας.

Επίσης ο Σπυρίδων Τρικούπης εις την Ιστορίαν της Ελληνικής Επαναστά- σεως γράφει:

«Έκαυσαν και το Βραχώρι την αυγήν της αυτής ημέρας καθ' ην εισήλθεν εις αυτό περί το εσπέρας ο Κιουταχής. Έτσι οι Τούρκοι επροχώρουν μεν πάντη ανεπηρέαστοι εντός της Αιτωλίας, αλλ' ουδαμού απήντων ψυχήν γεννητήν και πέριξ αυτών δεν έβλεπον ει μη καπνούς, φλόγας και παντελή ερημίαν». Το έθιμο όμως αυτό της πυρπόλησης των φραχτών, συνάντησε πολλές αντιδράσεις.

Μάλιστα κατά τα τελευταία χρόνια του 19ου αιώνα και τα πρώτα του 20ου, οι άνδρες με τα εμπροσθογεμή κυνηγετικά τους όπλα, πιο γνωστά ως «μαντζακάσες» φύλαγαν αυτή τη νύχτα τους φράχτες και αν άκουγαν κανένα ύποπτο θόρυβο ρίχνανε για εκφοβισμό και καμιά τουφεκιά στον αέρα.

Το έθιμο διατηρήθηκε μέχρι το 1910 περίπου.


[I] Γερ. Ηρ. Παπατρέχα: Η Ιστορία του Αγρίνιου