Μνήμες και αναδρομές: 

Μνήμη Προέδρων Ιστορικής και Αρχαιολογικής Εταιρείας

Θ. Μποκόρου - Τ. Μελισσινού - Π. Μοσχονά*

Φυλλομετρώντας τα πρακτικά των συνεδριάσεων του Δ.Σ. της Ιστορικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δυτικής Στερεάς Ελλάδας πέρυσι το Χειμώνα στάθηκα σε δύο σημαδιακές Ημερομηνίες.

Την 15η Ιουλίου 1974 ημερομηνία της πρώτης συνεδρίασης του Δ.Σ. της νεοσύστατης από την Άνοιξη του 1974 Εταιρείας και της 6ης Αυγούστου 1978, ημερομηνία θανάτου του ιδρυτή της και πρώτου Προέδρου της Θωμά Μποκόρου.

Από τότε καρφώθηκε στο μυαλό μου η ιδέα να αξιοποιήσω αυτές τις δύο ημερομηνίες σαν μία ευκαιρία προβληματισμού και αποτίμησης μιας πορείας 35χρόνων από της ιδρύσεως της και 30χρόνων από τον θάνατο του ιδρυτή της Εταιρείας μας.

Στην πορεία όμως μεσολάβησαν και άλλα γεγονότα. Το σημαντικότε­ρο από αυτά ήταν ο θάνατος του Π. Μοσχονά στις 8 Ιουλίου 2008.

Ο θάνατος αυτός σηματοδοτούσε το τέλος μιας εποχής, μιας εποχής που φέρνει ανεξίτηλα τη σφραγίδα της παρουσίας των 3 Προέδρων που φύγανε, θ. Μποκόρου, Τ. Μελισσινού, Π. Μοσχονά στα πολιτιστικά δρώμενα της περιοχής.

Μιας εποχής που γεννήθηκε με το χάραμα της Μεταπολίτευσης, μ' όλες τις προσδοκίες και ελπίδες που αυτή η Καινούργια Μέρα σηματοδοτούσε.

Αυτή την εποχή γεννήθηκε η Ιστορική Αρχαιολογική Εταιρεία Δ. Στερεάς Ελλάδας στο Αγρίνιο.

Ιδρυτής της και εμπνευστής της ιδέας, είναι ο Θωμάς Μποκόρος.

 

Ποιος είναι λοιπόν ο Θωμάς Μποκόρος;

Ο Θωμάς Μποκόρος γεννήθηκε το 1919 στο Αγρίνιο από τον Μήτσο Μποκόρο και τη δεύτερη γυναίκα του Πιπίνα το γένος Γούναρη. Ορφανός από την παιδική του ηλικία μεγάλωσε στα πατρικά κτήματα, στο Ψηλογέφυρο και στη Μεγάλη Χώρα, μαζί με τους δύο μεγαλύ­τερους αδελφούς και τις τρεις αδελφές του κάτω από την στοργική κηδεμονία της άκληρης αδελφής του πατέρα του Χριστίνας και του συ­ζύγου της Γιάννη Παυλόπουλου. Στο Γυμνάσιο, με τον συμμαθητή και φίλο του Πάνο Χατζόπουλο, συντάσσουν ένα χειρόγραφο λογοτεχνικό περιοδικό, το Βραχώρι. Ο πόλεμος τον βρίσκει τριτοετή φοιτητή της Νομικής στην Αθήνα. Εγκαταλείπει τις σπουδές του, περνάει απ' το Αγρίνιο, όπου τυπώνει με φίλους του (Πάνο Χατζόπουλο και Λάζαρο Τσαμπάζη) σ' έναν αυτοσχέδιο πολύγραφο τις πρώτες προκηρύξεις του ΕΑΜ Νέας γενιάς κι ανεβαίνει στο βουνό αντάρτης του ΕΛΑΣ, μαχητής της 13ης Μεραρχίας, πολιτικός καθοδηγητής, αξιωματικός λόχου, καπετάν Μίλιος κι εν τέλει εξόριστος. Επιστρέφει στο Αγρίνιο, σημαδεμένος οριστικά από τις πολιτικές εξελίξεις, μικροκτηματίας πια καπνοπαραγωγός, ενεργός συνεταιριστής στην Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών του Αγρινίου, βιοπαλαιστής, στήνει υφαντουργεία και παντρεύεται την Γεωργία Μαργέτου με την οποία απέκτησαν έναν γιο και μια κόρη. Ασχολείται με βαφεία, πλυντήρια, στεγνοκαθαριστήρια, φέρνει το πρώτο παστεριωμένο γάλα στο Αγρίνιο. Με τη δικτατορία, στριμωγμένος κι απομονωμένος, πουλάει την επιχείρηση κι αποτραβιέται στην αγάπη του στη μελέτη της Ιστορίας και των Μνημείων του τόπου του. Γυρίζει όλη τη Δυτική Στερεά και αναζητεί τα τεκμήρια, του ντόπιου πολιτισμού, μνημεία και παλαιότερες διηγήσεις.

Στα τέλη του 1968, εκδίδει, με χρηματική βοήθεια του Τάσου Πα-παστράτου, τον πρώτο τόμο, του βιβλίου του «Αιτωλία- Ακαρνανία, μνημεία, ήρωες, θρύλοι» και την επόμενη χρονιά, με τη βοήθεια του τότε Δημάρχου Μάνθου Βεργώνη, οργανώνει ένα φωτογραφικό αρ­χείο των μνημείων της ευρύτερης περιοχής. Η έκθεση παρουσιάζεται στο Αγρίνιο και στην Αθήνα, με δύο ακόμη τόμους της Αιτωλίας και Ακαρνανίας και τιμάται από την Ένωση Ελλήνων Συγγραφέων και Δημοσιογράφων Τουρισμού. Αυτό ενθουσιάζει τον τότε Δήμαρχο, συμμαθητή και συμφοιτητή του Μάνθο Βεργώνη, που βλέπει ότι αυτός ο άνθρωπος που έρχεται από την Άλλη πλευρά του Λόφου, αυτός ο πολιτικός αντίπαλος έχει ένα όραμα και μια πίστη, που με την ελάχιστη βοήθεια που του έδωσε αποδίδει καρπούς . Έτσι από την Περίοδο της Δικτατορίας, παραχωρείται στην Εταιρεία στο Νεόδμητο τότε Δημοτικό Μέγαρο, ο μικρός χώρος των Γραφείων στο ισόγειο του Μεγάρου.

Ο Θωμάς Μποκόρος συνεχίζει:

Αρθρογραφεί τακτικά τις ιστορικές επιφυλλίδες, στον Ελεύθερο του Γιώργου Αναστασόπουλου και ιδρύει το 1974 (ιδρυτική πράξη του πολυμελούς Πρωτοδικείου Αγρινίου 3 Ιουλίου 1974) την Ιστο­ρική Αρχαιολογική Εταιρεία Δυτικής Στερεάς Ελλάδας με έδρα το Αγρίνιο., στην οποία προήδρευε μέχρι το θάνατο του, τον Αύγουστο του 1978.

Σκοποί της Εταιρείας είναι:

ϊ. Η συμβολή στην ανεύρεση, διάσωση, συγκέντρωση, διαφύλαξη και προβολή του πλούσιου διαχρονικού ιστορικού, αρχαιολογικού λαογραφικού αποθέματος της Δυτικής Στερεάς Ελλάδος.

ii. Η συμβολή στην ανάδειξη, συντήρηση και προβολή των αρ­χαιολογικών μνημείων της περιοχής.

vί. Η μελέτη και καταγραφή της Ιστορίας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.

ίν. Η ευαισθητοποίηση της τοπικής και ευρύτερης κοινωνίας για την ιστορία και τον πολιτισμό Δυτικής Στερεάς Ελλάδας.

ν. Η συγκέντρωση κάτω από την στέγη της Εταιρείας όλων των ανθρώπων της τέχνης, του πνεύματος και της επιστήμης με προοπτική την υλοποίηση των σκοπών της Εταιρείας.

Έτσι γεννήθηκε η Ιστορική Αρχαιολογική Εταιρεία Δυτικής Στερεάς Ελλάδας με όλους αυτούς τους φιλόδοξους σκοπούς και ένα όραμα.

Αυτή η Terra Incognita, η Άγνωστη Aιτωλ/νική Γη να γνωρίσει τον εαυτό της, να μάθει, την Ιστορία της, να ανακαλύψει την υπερτρισχιλιετή παράδοση της να κατακτήσει μέσα στο Ελληνικό Πάνθεον την Ιστορική Ταυτότητα που έχει και τη θέση που δικαιούται.

Για την υλοποίηση αυτού του Οράματος ο Θωμάς Μποκόρος, με τη σύσταση της Εταιρείας, επιδίωξε την Αυτενέργεια και τη Συμμετοχή των Απλών ανθρώπων στο Ιστορικό γίγνεσθε.

Το μεγαλειώδες αυτής της υπόθεσης είναι ότι πρώτος και καλύτερος το ενστερνίσθηκε και το έκανε βίωμα και τρόπο ζωής ένας απλός βιοπαλαιστής, ο Θωμάς Μποκόρος που προσπάθησε να εμπνεύσει αυτό το όραμα σε μια ολόκληρη Κοινωνία και σε ανθρώπους από διάφορα επαγγέλματα .

Τα ιδανικά των αγωνιστών της Αντίστασης 1941-1944 που απευθύ­νονταν σ' ολόκληρη την κοινωνία καθοδηγούν τα βήματα του Θωμά Μποκόρου.

Η δικαίωση που δεν ήρθε στο Επίπεδο της Πολιτικής, οι αγωνιστές εκείνοι πασχίζουν και το πετυχαίνουν στο επίπεδο της Κοινωνίας.

Ο Θωμάς Μποκόρος διάλεξε, στα δύσκολα χρόνια της Δικτατο­ρίας, να αγωνισθεί για τον Πολιτισμό, την Ιστορική ταυτότητα της περιοχής.

Γιατί πίστευε ότι η Γνώση της Ιστορίας, ο σεβασμός στην παράδοση, η ανάδειξη των Μνημείων και Συμβόλων, οδηγούν στην Αυτογνωσία, κάνουν τον Λαό περήφανο για τον τόπο του και την καταγωγή του. Κι ένας Λαός περήφανος δεν σκύβει το κεφάλι, αλλά αγωνίζεται

Οι δοκιμασίες και οι ταπεινώσεις αυτού του λαού, η εγκατάλειψη και υποβάθμιση της Ιστορίας του, θυμίζουν στο Θωμά τα Λόγια του Στράβωνα, που περνώντας από την Αιτωλ/νία έγραψε:

"Νυν τεταπεινωμέναι τα πάλαι πρόσχημα της Ελλάδος είναι ταύτα τα κτίσματα".

Με το πείσμα του Αγωνιστή της Αντίστασης ο Θωμάς έχοντας αυτές τις ιδέες στο μυαλό του, δημιούργησε την Εταιρεία με όραμα και στόχο να βοηθήσει ώστε αυτός ο τόπος "το πάλαι πρόσχημα" το καμάρι δηλαδή της Ελλάδος, να παύσει να είναι "τεταπεινωμένο" αλλά να πάρει τη θέση που του αξίζει στην Ιστορία μας

Η πρώτη προσωρινή Διοίκηση της Εταιρείας, που συνεδρίασε στις 27/05/1974 πριν την έγκριση του Καταστατικού (έγινε στις 03/07/ 1974) αποτελέστηκε από τους κάτωθι:

Θ. Μποκόρος, Δημ. Ευθυμίου, Φωτ. Κατσαρός, Δημ. Τσεκούρας, Χρ. Μελισσινός, Δημ. Γιαννακόπουλος, Μαρία Τσαμπάζη.

Στη συνέχεια το πρώτο Δ.Σ. που συγκροτήθηκε μετά την έγκριση του Καταστατικού στις 15/07/1974 αποτέλεσαν οι εξής: Πρόεδρος Θωμάς Μποκόρος, Αντιπρόεδρος Φώτης Κατσαρός, Γ. Γραμματέας Δημήτρης Τσεκούρας, Ταμίας Δημήτρης Πιπερίγκος.

Μέλη: Μαίρη Χρυσικοπούλου, Κώστας Λιάπης, Χρίστος Μελισσινός.

Η Περίοδος που άρχισε από 1974 μέχρι 1978 που πέθανε ο Θ.  Μποκώρος χαρακτηρίζεται από αγωνιστική εγρήγορση που μετουσιώ­νεται σε Ουσιαστικές Παρεμβάσεις για την ανάδειξη της Πολιτισμικής Κληρονομιάς και τη διαφύλαξη των αρχαιολογικών θησαυρών.

Το πρώτο και εκ των ουκ άνευ αίτημα, που με την Αυγή της Μεταπο­λίτευσης, τέθηκε από το Εενάρη του 1975 προς την πρώτη Κυβέρνηση της Μεταπολίτευσης ήταν η ίδρυση Εφορίας Κλασσικών Αρχαιοτήτων και Εφορίας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων στην Αιτωλ/νία. Ήταν η μέ­ριμνα για την διαφύλαξη και συντήρηση των Τοιχογραφιών της Πρε-βέντζας, ήταν η διάνοιξη Δρόμων και προσβάσεων προς τους χώρους των Αρχαιοτήτων, η Σήμανση και Φύλαξη των χώρων αυτών. Από το νεώτερο ιστορικό παρελθόν για πρώτη φορά μπαίνει σε συζήτηση το θέμα καθιέρωσης της 11ης Ιουνίου ως τοπικής Εθνικής Επετείου σε ανάμνηση της απελευθέρωσης της πόλης του Βραχωρίου από τους Τούρκους.

Ο Θ. Μποκόρος απευθύνεται χωρίς Ταμπού ή Πολιτικές αγκυλώσεις προς κάθε κατεύθυνση και κάθε συμπολίτη, επώνυμο και μη για να συνδράμει το έργο της Εταιρείας.

IV αυτό και το Δ.Σ. της Εταιρείας με απόφαση του στις 20/06/1977 ανακηρύσσει Μεγάλους ευεργέτες τους Αφούς Παπαστράτου γιατί χρηματοδότησαν την Ανασκαφή της Αρχαίας Αγοράς του Αγρινίου, έχτισαν το Αρχαιολογικό Μουσείο Αγρινίου, χρηματοδότησαν την Ανασκαφή του Ρωμαίου στο Αρχαίο Θέρμο το 1931/32.

Η Εταιρεία είναι ανοιχτή στην Κοινωνία και η Κοινωνία αγκαλιά­ζει την Εταιρεία. Επιβεβαίωση αυτής της Πολιτικής του Μποκόρου είναι η στενή συνεργασία της Εταιρείας με την Αυτοδιοίκηση, η οικονομική συνδρομή των Επιχειρηματιών, όπως Αφοί Παπαστράτου, Αφοί Παναγόπουλου, Αφοί Λαϊνά κ.λ.π., η συνδρομή των παλαιών συναγωνιστών από την Αντίσταση, η βοήθεια της Ένωσης Γεωργικών Συν/σμών Αγρινίου που από την εποχή της Δικτατορίας ακόμη ο Θ. Μποκόρος έρχεται στα Γραφεία της στο φίλο του συναγωνιστή Θεμ. Γιαννακά εκεί που έλαχε και η δική μου τύχη νέος Γεωπόνος να δουλεύω και να γίνομαι κοινωνός των σκέψεων και προβληματισμών των δύο αγαπημένων φίλων .

Το στήσιμο και η στελέχωση της Εταιρείας ήταν μια δύσκολη υπό­θεση όμως ο Ο. Μποκόρος δεν το βάζει κάτω, τρέχει, φωτογραφίζει, επισημαίνει, γράφει, επιμένει στις απόψεις του. Τα πονήματα του "Η Χώρα των Φαιάκων" και" Η Αιτωλία - Ακαρνανία: Μνημεία, ήρωες, θρύλοι" αποτελούν αφετηρίες προβληματισμού, ταράζουν τα νερά σε ένα χώρο που πολύ λίγα είχαν γίνει μέχρι τότε.

Με την αποχώρηση από την Εταιρεία και από τη Ζωή ο Θ. Μποκόρος, έχει δημιουργήσει ένα σκληρό πυρήνα αφοσιωμένων φίλων στις Ιδέες του και το Όραμα του. Σ' αυτούς αφήνει την Εταιρεία.

Ο Τάκης Μελισσινός τον διαδέχθηκε αμέσως μετά τον θάνατο του στο τιμόνι της Εταιρείας Η θητεία του Τάκη Μελισσινού κρατάει περίπου 8 χρόνια από 1978 μέχρι το 1987. Πρόκειται για χρόνια γόνιμης, δημιουργικής παρουσίας στα πολιτιστικά δρώμενα της πόλης του Αγρινίου και της Αιτωλ/νίας.

Ποιος όμως είναι ο Τ. Μελισσινός;

Ο Χρήστος Μελισσινός. «Ο Τάκης», όπως ήταν σ' όλους μας γνω­στός, ήταν το μικρότερο παιδί μιας χαρακτηριστικής, πολύτεκνης, μέσης οικογένειας της προπολεμικής πόλης του Αγρινίου.

Τα παιδικά του χρονιά, γύρω από την πλατεία «Χατζοπούλου», όπου ήταν και το πατρικό του σπίτι, με τη γνωστή πέτρινη κατασκευή, τα έζησε έντονα, λόγω της κατοχής και της Αντίστασης, που στην περιοχή της Αιτ/νίας ήταν ιδιαίτερα ζωντανή.

Τα βιώματα και οι μνήμες αυτής ακριβώς της περιόδου, ήταν που διαμόρφωσαν τόσο τον ψυχικό, όσο και τον ιδεολογικό του προσανα­τολισμό για όλη του τη ζωή. Ένα δωδεκάχρονο παιδί που μαζί με την παρέα του γίνανε "αετόπουλα", με την όποια νεανική αντιστασιακή τους δράση, σ' έναν τόπο, μια εποχή γεμάτη αντιφάσεις, ένα παιδί που άνηκε σε μια ευρύτερη οικογένεια, όπου υπήρχαν επιρροές απ' όλες τις ιδεολογικές τάσεις της εποχής και μάλιστα μ' όλες τους τις αποχρώσεις, προσπάθησε αργότερα σαν έφηβος να προσδιορίσει τον εαυτό του, ζώντας όλες τις συγκινήσεις και απογοητεύσεις ή διαψεύσεις που ακολούθησαν την παιδική ηλικία.

Οι «σταθερές» πια που διαμόρφωσε για όλη του τη ζωή ήταν η αγάπη για τον άνθρωπο και τους φίλους η προσδοκία για μια προοδευτική ανθρώπινη κοινωνία ή πίστη στο ήθος και την αλήθεια και μια βαθιά, πολύ βαθιά αγάπη για τον τόπο του, την ιδιαίτερη πατρίδα του.

Με αυτά τα εφόδια έφυγε για να σπουδάσει Πολιτ. Μηχανικός στην Ιταλία και αργότερα γυρνώντας στην Ελλάδα αποτελείωσε τις σπουδές του στο Ε.Μ.Π στην Αθήνα.

Κατά την διάρκεια των σπουδών του πήρε μέρος στο τότε φοιτητικό κίνημα και έγινε πρόεδρος των φοιτητών της περιφέρειας.

Τελειώνοντας τις σπουδές του γύρισε στον τόπο του, στο Αγρίνιο, στους φίλους του, στα στέκια του. Εκεί ήταν όλοι και ένας απ' αυτούς ο παλιός φίλος που είχαν δουλέψει και μαζί σε υφαντουργείο, ο Θωμάς ο Μποκόρος.

Η φίλια με τον «Θωμά» ήταν μια φιλία που κράτησε για «πάντα» ήταν αυτή η φιλία που διαμόρφωσε την αγάπη και το ενδιαφέρον του «Τάκη» για τον Αρχαιολογικό πλούτο της Ατ/νίας.

Ο Θωμάς αγαπούσε, επικεντρωνόταν και μελετούσε τους, αρχαιο­λογικούς θησαυρούς της Αιτ/νίας, καταγγέλλοντας με τον τρόπο του την αδιαφορία και εγκατάλειψη τους από τους αρμόδιους.

Η ματιά του Τάκη Μελισσινού ακολουθούσε, άλλα όλον αυτό το πλούτο τον έβλεπε σαν ένα μέρος της όλης ομορφιάς του τόπου του. Έναν τόπο με τον θεό Αχελώο, τις λίμνες, τα βουνά, τους μύθους, τους αγώνες και θυσίες των ανθρώπων, τα τραγούδια, τις ταβέρνες, τις παρέες. Ο Τάκης Μελισσινός αγαπούσε πάνω απ' όλα τον άνθρωπο, τη φύση και γενικά τη ζωή. Μέσα σ' όλο αυτό τον πλούτο, σαν μέρος του και με την επιρροή του Θωμά αγάπησε και τον Αρχαιολογικό θησαυρό που ο τόπος, αυτός έκρυβε και φανέρωνε.

Πιστεύω ότι ο Θωμάς, είχε τον τρόπο του να εμπνέει και να επικε­ντρώνει το ενδιαφέρον του φίλου του στο δικό του πάθος και έτσι τον έκανε κατά κάποιο τρόπο βοηθό και σύντροφο στις εξερευνήσεις του, στις επισκέψεις του σε Αρχαιολογικούς χώρους και τέλος κατόρθωσε να του εμφυσήσει το χρέος του απέναντι σ' όλον αυτό τον πλούτο.

Έτσι ο Τ. Μελισσινός βοήθησε και συνετέλεσε στο να μπουν τα θεμέλια της Ιστορικής Αρχ/κης Εταιρείας μαζί βέβαια με μια σειρά αξιόλογων πολιτών του Αγρινίου, ανδρών και γυναικών.

Σαν Πρόεδρος προσπάθησε και ως ένα σημείο το πέτυχε ν' ανοίξει την Εταιρεία στην Κοινωνία. Να ευαισθητοποιήσει τόσο τους πολίτες όσο και την Πολιτεία για τους αναξιοποίητους αρχαιολογικούς θησαυρούς της Αιτωλ/νίας.

Είναι χαρακτηριστική η εικόνα του μ' ένα φάκελο στα χέρια, όπου υπήρχαν όλα τα στοιχεία για τον χώρο της Αρχαίας Στράτου, έτοιμος να επισκεφτεί τον εκάστοτε Υπουργό Πολιτισμού ή τις αρμόδιες Υπηρεσίες. Όνειρο του ήταν η αναστήλωση του Ναού του Στρατίου Δία, που λόγω της θέσης του θα μπορούσε να γίνει «κράχτης» όπως έλεγε για κάθε ταξιδιώτη  που διασχίσει τη Δυτική Στερεά Ελλάδα.

Κατά τη διάρκεια της προεδρίας του τα μέλη της Εταιρείας αυξήθηκαν, έγιναν σειρά ομιλιών και εκδηλώσεων, εκδρομές και ξεναγήσεις, παρακολούθηση παραστάσεων Αρχαίου Δράματος στην Επίδαυρο, τη Δωδώνη, το θέατρο «Οινιαδών», μια πρώτη προσπάθεια για την έκδοση Τουριστικού Οδηγού και συστηματικής φωτογράφησης των αρχαιολογικών χώρων, έκδοση καρτ ποστάλ, εκθέσεις φωτογραφίας με κορυφαία την έκθεση στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων, που ευαισθητοποίησε πλήθος Αγρινιωτών και μη που ζούσαν στην Αθήνα, συνεστιάσεις και πλήθος άλλων δραστηριοτήτων.

Δεν έμεινε Συνέδριο ή Ημερίδα να μην συμμετέχει η Εταιρεία, με αδιαφορία.

Οι μνήμες είναι πολλές από αυτή την εποχή . που ο Τάκης Μελισσινός σαν Πρόεδρος κατόρθωσε να ενώσει και να κινητοποιήσει τις πολύ αξιόλογες ανθρώπινες δυνάμεις που είχε η Εταιρεία και να δημι­ουργήσει πολύ καλές προϋποθέσεις συνεργασίας με την ΙΣΤ Εφορεία Αρχαιοτήτων.

Έτσι η Εταιρεία στην περίοδο της Προεδρίας του Τ. Μελισσινού ανταποκρίνεται πλήρως στο όραμα του Ιδρυτή της και στους κα­ταστατικούς σκοπούς της. Για τον Τάκη η Εταιρεία είναι η πρώτη προτεραιότητα. Δεν ξεκινά η μέρα του, αν πρώτα δεν αντιμετωπίσει μαζί με συνεργάτες του, όπως η Μαίρη Τσιχριτζή και άλλα μέλη του συμβουλίου τα τρέχοντα θέματα της Εταιρείας.

Ι ίαλεύει με επιτυχία τα θέματα των ανασκαφών στις Οινιάδες, την Αρχαία Στράτο και αλλού, πηγαίνει κοντά στα συνεργεία των εργαζομένων, πιέζει την Πολιτεία για Πιστώσεις, παλεύει για την δημιουργία υποδομών (Εφορίες Αρχαιοτήτων, Μουσειακούς χώρους) παλεύει για την διατήρηση της ιστορικής φυσιογνωμίας της Πόλης. Παράλληλα η Εταιρεία ζυμώνεται και κινείται σαν γνήσιος Λαογέννητος Φορέας Πολιτισμού με ενδιαφέρον και συμμετοχή για καθετί που είχε σχέση με την Οικονομική Ανάπτυξη, τον Τουρισμό, συμμετέχοντας στη Γεωργική Έκθεση Αγρινίου ή στη ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ Θεσσαλονίκης, σε Εκθέσεις Ιστορικού υλικού και αρχαιοτήτων σε Λαογραφικές εκδηλώσεις, Λογοτεχνικές και Πολιτικές αναζητήσεις.

Η Ιστορία της Εταιρείας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τους Αγώνες του Λαού, με το έπος της Εθν. Αντίστασης Με την αναγνώριση της Εθν. Αντίστασης η Εταιρεία οργάνωσε τη μεγάλη έκθεση αντιστασιακού υλικού της περιοχής στο Δημοτικό Μέγαρο την οποία επισκέφθηκαν όλα τα σχολεία της πόλης και της περιοχής.

Ο Τάκης Μελισσινός πρωτοστατεί στην ιδέα να τιμηθεί η Μνήμη των Αντιστασιακών που κρεμάσθηκαν στην Πλατεία Δημοκρατίας την Μ. Παρασκευή του 1944.

Αυτό έγινε τελικά θεσμός και κάθε Μ. Παρασκευή η πλατεία γέμιζε κόκκινα γαρύφαλλα.

Ο Τ. Μελισσινός έφυγε νωρίς και δυστυχώς ύστερα από πολύχρονη ταλαιπωρία με την υγεία του.

Ως το τέλος όμως ήταν εκεί, πιστός στο χρέος του και κάθε Μ. Παρασκευή κατέθετε κόκκινα γαρύφαλλα με την ίδια συγκίνηση που είχε νιώσει σαν παιδί όταν έζησε το γεγονός.

Αυτός ήταν ο Τ. Μελισσινός, μέσα από τα Ιστορικά Ντοκουμέ­ντα της Εταιρείας που προσωπικά εγώ αναδίφησα και μέσα από τις πληροφορίες που με πολύ αγάπη για την Εταιρεία, μου πρόσφερε η Αγαθή Μελισσινού.

Η Αγαθή Μελισσινού, πιστή στη Μνήμη και τις Αρχές για τις οποίες πάλευε ο Τ. Μελισσινός, συνέχισε και μετά το θάνατο του συζύγου της να παρακολουθεί την Εταιρεία, επανειλημμένα να εκλέγεται μέλος του Συμβουλίου και στο τέλος στη μνήμη εκείνου Δώρισε (μαζί με το γιο της) στην Εταιρεία την αίθουσα του γραφείου της Εταιρείας στην Οδό Αναστασιάδη 2 στον ημιώροφο, το παλιό γραφείο του Μελισσινού.

Το Δωρητήριο συμβόλαιο υπογράφθηκε το 1993 και ισχύει εφ' όσον υπάρχει η Εταιρεία. Εια το λόγο αυτό ανακηρύχθηκε σε ειδική συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου Μεγάλη Ευεργέτης. Αυτό έγινε επί προεδρίας Θ. Μ. Πολίτη, προς τον οποίο σήμερα εκφράζουμε τη συμπαράσταση μας για τη δοκιμασία που αντιμετωπίζει με την υγεία του.

Ο Τάκης Μελισσινός έφυγε στις 13/05/1987 Ανέλαβε αμέσως σαν νέος Πρόεδρος της Εταιρείας ο Πάνος Μοσχονάς. Ο Π. Μοσχονάς ζούσε την Εταιρεία, κοντά στο Μποκόρο από το 1977, οπότε είχε αναλάβει σαν Βοηθός Ταμία συγκεκριμένα καθήκοντα και Ρόλο μέσα στην Εταιρεία

Τον συνόδευε στις αρχαιολογικές αναζητήσεις, φωτογραφήσεις, παραστάσεις και ενέργειες, ανέλαβε την πενιχρή της Οικονομική Δι­αχείριση και με υποδειγματικό νοικοκυρεμένο τρόπο, για 30 χρόνια υπήρξε είτε από τη θέση του Ταμία - μέλους του Δ.Σ. είτε άτυπα και πάντα άγρυπνα ο Οικονομικός Υπεύθυνος της Εταιρείας.

Αγωνιούσε και υπέφερε όταν διαπίστωνε αδράνεια, αβελτηρία, υποτονική δραστηριότητα στη Λειτουργία του Δ.Σ. και την Πορεία της Εταιρείας.

Πείσμωνε, απειλούσε με παραίτηση, υπαναχωρούσε αλλά πάντα έμεινε πεισματάρης στρατιώτης στην πρώτη γραμμή του αγώνα για την Εταιρεία και τους Καταστατικούς της σκοπούς.

Εύστοχα κάποιο παλαιό μέλος της Εταιρείας, μου εξομολογήθηκε ότι αν δεν υπήρχε ο (Μ). Μποκόρος δεν θα γεννιόταν η Εταιρεία, αλλά αν δεν συνέχιζε μετά το Θωμά και μετά τον Τάκη Μελισσινό, ο Πάνος Μοσχονάς, δεν θα επιβίωνε η Εταιρεία.

 

Ο Πάνος Μοσχονάς ήταν κι αυτός τέκνο της ανάγκης και της οργής των δύσκολων χρόνων της Εμφυλιακής και Μετεμφυλιακής Περιόδου, που ορκίσθηκε να μη προδώσει τις αρχές και τα Πανανθρώπινα ιδανικά της Αντίστασης κατά του κατακτητή, αλλά τουναντίον να τα επιβε­βαιώσει όπως έδειξε η πορεία του στα δύσκολα χρόνια της 7χρονης Δικτατορίας. Υπήρξε ανυποχώρητος αντίπαλος, γνήσιος αντιστασιακός αγωνιστής ενάντια στην Απριλιανή Δικτατορία και γι' αυτό καταδικάσθηκε σε ισόβια από το Στρατοδικείο της Τρίπολης το 1967.

Κρατήθηκε στις Φυλακές της Αίγινας, στου Αβέρωφ, στον Κορυ­δαλλό και ξανά στην Αίγινα, μετά στην Κέρκυρα, από όπου αποφυ­λακίσθηκε τον Αύγουστο το 1973.

Ο Π. Μοσχονάς γεννήθηκε το 1938 στο χωριό Χαυδάτα της Κε-φαλονιάς από αγροτική οικογένεια. Σε ηλικία 3ετών έμεινε ορφανός από πατέρα. Τελείωσε το Δημοτικό στην Λγία Ευφημία Κεφαλονιάς όπου ζούσε με το θείο του Απόστολο Μοσχονά.

Ο θείος του ήταν τελωνειακός υπάλληλος και ο Παναγιώτης τον ακολούθησε στην Πάτρα όπου πήρε μετάθεση ο θείος του και εκεί τελείωσε το Νυκτερινό Γυμνάσιο, αφού την ημέρα δούλευε στο φημι­σμένο στην Πάτρα βιβλιοπωλείο του Κων/νου Ροδόπουλου.

Έτσι μπήκε στο χώρο του βιβλίου επαγγελματικά. Όμως δεν έγινε μόνο ένας καλός επαγγελματίας (τιμήθηκε άλλωστε γι' αυτό το Μάιο 2003 από την Πανελλήνια Ομοσπονδία Εκδοτών Βιβλιοπωλών) μέσα απ' τον χώρο της Βιβλιοφιλίας έδωσε διέξοδο στις πνευματικές του ανησυχίες και στις πολιτικές του αναζητήσεις.

Το βιβλιοπωλείο του έγινε λέσχη προβληματισμού και συνεύρεσης ανθρώπων του πνεύματος και του πολιτισμού, θερμοκοιτίδα και φυτώ­ριο από όπου ξεκινούσαν νέοι άνθρωποι των γραμμάτων όπου σχεδι­άζονταν πρωτοβουλίες για τα πολιτιστικά δρώμενα της πόλης π.χ. Οι ιδέες για το θέατρο, τη Μουσική, τη δημιουργία Κινηματογραφικής Λέσχης στο Αγρίνιο, ξεκίνησαν από το "θρυλικό πατάρι" του Μοσχονά στα αμέσως μετά τη Δικτατορία χρόνια.

Παράλληλη πνευματική δραστηριότητα, του Π. Μοσχονά ήταν η έκδοση του Αιτωλοακαρνανικού Ημερολογίου που από το 1998 έως το 2008 γινόταν με ανθολόγηση - σχεδιασμό και επιμέλεια δική του.

Πρόκειται για εκδόσεις μικρού σχήματος με ανθολογημένα κείμενα από την Ιστορία της περιοχής και ιδιαίτερα της περιόδου 1940-50 & 1967-74 που μοιραζόταν δωρεάν στην αρχή κάθε νέου έτους από το Βιβλιοπωλείο Πάνου & Αλεξ. Μοσχονά.

Από το 1981 υπογράφει σαν εκλεγμένο μέλος του Δ.Σ. της Εταιρείας και μάλιστα από 07/02/1981 εκλέγεται για πρώτη φορά Πρόεδρος όπου παραμένει μόνο για ένα χρόνο λόγω επαγγελματικών υποχρεώ­σεων. Φυσικά και στη συνέχεια ποτέ δεν λείπει από την Εταιρεία . Για 6 διετίες είναι Πρόεδρος της από το 1987 μέχρι το 2005.

Ο Π. Μοσχονάς κληρονόμησε από τους προκατόχους του το πάθος και την αγωνιστικότητα για την ανάδειξη και διαφύλαξη της πολιτι­στικής μας κληρονομιάς. Όμως η δική του προσπάθεια διακρίνεται για την επιμονή και την εμμονή στο Αποτέλεσμα, θέλει και πάσχει πάντα οι ενέργειες του να έχουν αποτέλεσμα που να δικαιώνουν το σκοπό του. Τους σκοπούς της Εταιρείας, τους συνδυάζει βιωματικά, με τη δική του ύπαρξη.

Τα Γραφεία στην Αίθουσα Τάκη Μελισσινού στεγάζουν από το 1993 την έκθεση φωτογραφιών, το αρχείο και την αίθουσα συνεδριάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου και της Γενικής Συνέλευσης της Εταιρείας.

Εκεί ο Π. Μοσχονάς αφιερώνει τον ελεύθερο χρόνο του επιμελούμε-νος το αρχείο της Εταιρείας και ιδιαίτερα το Αντιστασιακό αρχείο της, πράγματα που φροντίζει σαν παιδιά του και με κάθε τρόπο εμπλουτίζει. Ο Πάνος δεν είναι άνθρωπος του καφενείου. Το πάθος του και η δια­σκέδαση του είναι η αναζήτηση πηγών της Ιστορίας μας. Γι' αυτό τις ελεύθερες ώρες με το βεσπάκι του ή με άλλα μέσα, μόνος ή με φίλους, τρέχει φωτογραφίζει μνημεία, συγκεντρώνει Σλάϊτς και πάσης φύσεως υλικό που αφορά την Ιστορία μας και τα Μνημεία μας.

Η συμβολή του επίσης στο μικρό αλλά αξιόλογο εκδοτικό έργο της Εταιρείας είναι καθοριστική:

1. Αιτωλική Συμπολιτεία - Γ. Κατωπόδης

2. Πρακτικά Α' Ιστορικού - Αρχαιολογικού Συνεδρίου

3. Αρματωλίσμος και Κλεφτουργιά στην Ακαρνανία και Αιτωλία Ε. Παπατρέχας

4. Αιτωλ/νία, Τόποι, Μνημεία, Ιστορία (Τουρ.Οδηγός)

5. Αρχαία Ακαρνανία - Γ. Κατωπόδης

6. Πρακτικά Β' ιστορικού - Αρχαιολογικού Συνεδοίου

Στα χρόνια της Προεδρίας του Π. Μοσχονά η Εταιρεία πραγμα­τοποίησε, χάρις στο πείσμα και την επιμονή του δύο σημαντικότατα Ιστορικά - Αρχαιολογικά συνέδρια στο Αγρίνιο. Δύο συνέδρια που δεν έχουν τίποτε να ζηλέψουν από ανάλογα συνέδρια που γίνονται με τη στήριξη και την οργάνωση του Υπουργείου Πολιτισμού ή άλλων εξειδικευμένων επιστημονικών φορέων.

Το πρώτο έγινε 21-22-23 Οκτωβρίου 1988 και το δεύτερο έγινε στις 29-30-31 Μαρτίου 2002.

Πρόκειται για δύο Συνέδρια μέσα από τα οποία δόθηκε η δυνα­τότητα σε Επιστήμονες, από την Ελλάδα αλλά και το εξωτερικό να παρουσιάσουν εργασίες τους για τις Αρχαιότητες, την Πολιτισμική ταυτότητα και την Ιστορία αυτής της «άγνωστης» Χώρας της Αιτωλ/ νιας που όμως δεν είναι καθόλου αμελητέα, αφού εδώ μιλάμε για ένα Νομό με εκατό περίπου αρχαίες πόλεις, 350 Βυζαντινά - Μεταβυζαντινά Μνημεία, 12 Μεσαιωνικά Κάστρα, 5 Αρχαία θέατρα.

Επίσης το 1988 πραγματοποίησε σε συνεργασία με το Δήμο Α­γρινίου την έκθεση "η Γέννηση της Γραφής " την οποία είδαν 2.000 μαθητές των Σχολείων της περιοχής.

Ο Π. Μοσχονάς πέθανε στις 6 Ιουλίου 2008 ένα μήνα πριν κλείσουν 30 χρόνια από το θάνατο του ιδρυτή της Εταιρείας θ. Μποκόρου. Λένε ότι ο Θωμάς πεθαίνοντας τον έχρισε θεματοφύλακα του δημι­ουργήματος του, συνεχιστή του Οράματος του.

Ο Π. Μοσχονάς αυτό τον ρόλο τον έπαιξε με συνέπεια μέχρι το τέλος. Έπαιξε ένα δύσκολο ρόλο, μέσα σ' ένα αντίξοο περιβάλλον. Ποτέ δεν είχε αυταπάτες για τις δυσκολίες που θα συναντούσε Ποτέ δεν προσδοκούσε ότι αυτό θα συγκινούσε όσο έπρεπε την Πολιτεία. Πίστευε ότι απευθυνόταν σε ώτα μη ακουόντων.

Γι' αυτό και προσπαθούσε να δώσει οικονομική αυτοδυναμία στην Κτοαρεία με τις εκδόσεις Βιβλίων, καρτών κ.λ.π. Μια αυτοδυναμία βέβαια που ποτέ δεν εξασφαλίσθηκε.

Όλα αυτά τα χρόνια οι περισσότερες εκδηλώσεις της Εταιρείας γινόντουσαν χάρις την προσωπική εργασία, μόχθο και οικονομική ακόμη συνεισφορά των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου

Οφείλουμε βέβαια εδώ να τονίσουμε την αποφασιστική συμβολή της Αυτοδιοίκησης στην ανάληψη σοβαρών πρωτοβουλιών όπως είναι τα δυο Αρχαιολογικά Συνέδρια που έγιναν με την πλήρη συμπαράσταση της Δημοτικής Αρχής επί Γ. Βαϊνά και Θ. Σώκου.

Ο Π. Μοσχονάς ότι έκανε ήθελε να έχει το δικό του στίγμα, το Στίγμα της Ιστορικής Αρχαιολογικής Εταιρείας και. μόνο. Ίσως σ' αυτή την στόχευση ήταν απόλυτος και στην πορεία ήρθε σε σύγκρουση με πολλούς συνεργάτες. Όμως ότι έκανε, το έκανε από ενδιαφέρον και πάθος για την Εταιρεία και την αποστολή της.

Η εποχή του Θ. Μποκόρου, Τ. Μελισσινού, Παν. Μοσχονα έφυγε.

Σίγουρα ήταν μια άλλη εποχή.

Ήταν η εποχή που στον κόσμο μας ξανάζησε το όραμα για μια καλύτερη κοινωνία.

Σήμερα ζούμε σε μια εποχή που ο κόσμος είναι απελπισμένος, που δεν ελπίζει το καλύτερο.

Όμως η ζωή συνεχίζεται...

Χρέος μας και καθήκον μας είναι να αγωνιζόμαστε για το καλύτερο.

Η σκληρή βιοπάλη Σήμερα δεν πρέπει να σκοτώνει την απαντοχή για ένα καλύτερο μέλλον των παιδιών μας και της κοινωνίας μας.

Οι προγονοί μας έλεγαν «ουκ επ' άρτω μόνο ζήσετε Άνθρωπος» εμείς σήμερα πρέπει να λέμε: Αγωνιζόμαστε με πίστη στα ιδανικά μας, παίρνουμε δύναμη και ακουμπάμε γι' αυτό τον αγώνα στις ρίζες μας. Επιστροφή στις ρίζες μας λοιπόν.

Για να ζήσουμε, αλλά και να δώσουμε Νόημα στη ζωή μας. Χρώμα, Ποιότητα, Σκοπό.

Η υστέρηση μας στην ποιότητα, στην πνευματική αναζήτηση και προβληματισμό δυσκολεύει τον αγώνα μας. Μας κάνει απλά καταναλω­τικά αντικείμενα στα χέρια μιας άλογης και αδίστακτης ολιγαρχίας του χρηματοπιστωτικού και τεχνολογικού Imperium, που αυτό που ζούμε σήμερα στην Παγκόσμια Οικονομία αποκαλύπτει και επιβεβαιώνει το Λάθος Δρόμο που τραβάει η Ανθρωπότητα όλη. Ένα Δρόμο που και η Δική μας πατρίδα ακολουθεί και κάθε μέρα θα γίνεται πιο αδιέξοδος, αν δεν αποκτήσουμε και πάλι Συλλογική Συνείδηση, αν δεν στηριχθούμε στις δικές μας αξίες, αν δεν αγαπήσουμε τη δική μας παράδοση αν δεν ρουφήξουμε την cultura της Ελλάδας και του πολιτισμού που λέμε ότι είμαστε Απόγονοι και θέλουμε να είμαστε συνεχιστές.

Η Ιστορική Αρχαιολογική Εταιρεία Δυτικής Στερεάς Ελλάδας έχει χρέος με τη δράση της αυτή την πολιτική για τον πολιτισμό να χωροθετήσει, και προς αυτή την κατεύθυνση πασχίζουμε.

Μέσα στο 2008, μαζί με το Δήμο Αγρινίου, σηκώσαμε το θέμα της αξιοποίησης των Καπναποθηκών Παπαπέτρου, κάναμε την Ημερίδα στις 23 Μαΐου, εδώ στον ίδιο χώρο, φυσικά χωρίς καμιά ανταπόκριση εκ μέρους της Ι Ιολιτείας επί του παρόντος.

Επαναλάβαμε στην αξιόλογη Αρχαιολογική Ημερίδα της Νομαρχι­ακής Αυτοδιοίκησης τον Σεπτέμβριο στο Μεσολόγγι, το αίτημα μας, περιμένοντας από την Πολιτεία να κάνει το καθήκον της.

II Αιτωλ/νία έχει ανάγκη και Πολιτιστικών Υποδομών. Η Αιτ/νία με τις υπερεκατό αρχαίες πόλεις, τα 350 βυζαντινά μνημεία δεν είναι πλέον terra incognita έχει τη δική της ταυτότητα, που ο Κολώνας, ο Κίσσας, ο Παπαποστόλου, ο Κατσαρός, ο Παλιούρας, η Κεφαλωνίτου, η Σερμπέτη και τόσοι άλλοι Έλληνες και ξένοι ερευνητές ανέδειξαν, προσφέρει στον Πολιτισμό μας, μπορεί να προσφέρει και στην οικονομία στα πλαίσια ενός ολοκληρωμένου σχεδίου, τη δική της συμβολή.

Απαιτούμε γι' αυτό οι Καπναποθήκες Παπαπέτρου, που αποτελούν ένα Κλασσικό Μνημείο της Νεώτερης Τοπικής Ιστορίας μας να α­ξιοποιηθούν.

Πρέπει να συντηρηθούν, να μην καταρρεύσουν,

Να μην καταρρεύσουν γιατί προσφέρονται άνετα και άριστα να  στεγάσουν ποικίλες πολιτιστικές δραστηριότητες και πρώτιστα ένα διαχρονικό Μουσείο των Κλασσικών και Βυζαντινών χρόνων που πόσο μεγάλη ανάγκη έχει ο τόπος μας.

Άλλωστε η Πολιτεία δαπάνησε 3.300,000 ευρώ για να τις αγοράσει αφού με πρόταση του Δήμου τις κήρυξε πρώτα διατηρητέες και απ' ότι ξέρουμε από υπεύθυνα χείλη, με την αγορά συντάχθηκε και η απαραίτητη Μελέτη για να γίνουν Μουσείο, το κόστος του έργου αυτού σύμφωνα με τις πληροφορίες μας είναι 23.000.000 €.

Ας σταματήσει λοιπόν το ΥΠΠΟ να έχει θαμμένη τη Μελέτη και να αγνοεί το θέμα.

Η 4η Προγραμματική περίοδος τρέχει. Εμείς απαιτούμε και ζητάμε να ενταχθεί το έργο αυτό στα Προγράμματα του. Η αγνόηση του αιτήματος αυτού αποτελεί ένα έγκλημα κατά της Αιτωλ/νίας και βάζει προ των ευθυνών της ολόκληρη την Πολιτική, Πνευματική και Οικονομική Ηγεσία του Νομού και που πρέπει επιτέλους ενωμένη να αρχίσει να διεκδικεί και να παλεύει για τα αυτονόητα.

Το χρωστάμε αυτό στην ιστορία μας, στην κοινωνία μας και στα παιδιά μας.


*Ομιλία Νίκου Σκιαδά, προέδρου Δ.Σ.

Ιστορικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δυτ. Στερεάς Ελλάδας Εκφωνήθηκε στο Παπαστράτειο Μέγαρο Αγρινίου, 17 Δεκεμβρίου 2008