Προβληματισμοί

 

Δημοσθένη Γεωργοβασίλη:

 

Οι Δημοσκοπήσεις ως όργανο  απάτης και διαφθοράς

 

«Ένα καράβι παλιό. σαπιοκάραβο

µε κάτι ναύτες τρελούς, πειρατές, .

σηκώνει άγκυρα άγριο χάραμα.

υπάρχoυν θέσεις. αν θέλεις, κενές».

Αλέξανδρος Δήμας

 

 

Η γένεση: Το 1936 κατά τη διάρκεια του προεκλογικού αγώνα για την ανάδειξη προέδρου στις Η.Π.Α ένα περιοδικό ευρύτατης κυκλοφορίας («Lίterary Digest») προσκάλεσε το εκλογικό σώμα να προβλέψει την έκβαση της ψηφοφορίας. Το περιοδικό έλαβε περίπου δέκα εκατομμύρια επιστολές πολιτών, οι οποίες όμως δεν ήσαν αμιγώς αντιπρoσωπευτικές ψηφοφόρων. 

Παράλληλα ο George GaIIup (1901-1984), Αμερικανός καθηγητής της Κοινωνιολογίας και ερευνητής της Κοινής Γνώμης, βάσει επιστημονικών μεθόδων προέβλεψε με μεγάλη ακρίβεια τα εκλογικά αποτελέσματα. στηριζόμενος μόνον σε μια σχετικώς μικρή δειγματοληψία ψηφοφόρων. Από τότε η μέθοδος του G. Gallup, με τον όρο Public opinion research, έλαβε μεγάλη ανάπτυξη και με τον καιρό διαδόθηκε σ' όλον τον κόσμο γιατί τα αντικείμενα έρευνας πολλαπλασιάστηκαν, αφού προτάθηκαν πλείστα όσα θέματα της οικονομικής και κοινωνικής ζωής. Και επειδή ο χώρος εφαρμογής της μεθόδου διευρύνθηκε και τα θέματα πληθύνθηκαν, η μέθοδος του G. Gallup συνδέθηκε με τη Στατιστική, τα Mαθηματικά (κυρίως µε τη θεωρία των Πιθανοτήτων), την Κοινωνιολογία, την Κοινωνική Ψυχολογία, καθώς και με άλλες επιστήμες, και το 1946 έλαβε από τον επίσης Αμερικανό ερευνητή της Κοινωνίας Stuart Dodd τον ελληνικό όρο Δημοσκόπηση ως ευρύτερο και επιτυχέστερο.

 Η δημοσκόπηση ως νέα Μεταφυσική: Η ανάπτυξη της Πληροφορικής και των μέσων της ηλεκτρονικής τηλεπικοινωνίας με την ολoέvα παγκοσμίως διευρυνόμενη τάση εξανθρωπισμού του κράτους, εκδημoκρατισμoύ των κοινωνιών και παγκοσμίωσης της Οικονομίας κατέστησαν τη δημοσκόπηση μια νέα και καθολικής αποδοχής οινεί Mεταφυσική. Διότι μαζί με τις απίθανες ευκολίες προς εξεύρεση, συλλογή, επεξεργασία και αvάλυσrι των επιθυμητών στoιxείων της κoιvωνίας των γvώσεων και των πληροφοριών και την τεράστια επίδραση, που ασκεί σε πλείστες περιοχές της ζωής, έφερε μαζί της πλείστα και δυσεπίλυτα πρoβλήματα τόσο, ώστε να μοιάζει με φάρμακο,  που ενώ η δραστικότητα και οι παρενέργειες δεν έχουν δοκιμαστεί, όμως, αφού περιβλήθηκε με την πίστη σε θαυματουργικές ιδιότητες πανάκειας,  έχει τεθεί σε ευρύτατη και αvεξέλεγκτη εφαρμογή.

 Προβλήματα της δημοσκόπησης: Ποια προβλήματα έφερε στη ζωή των κοινωνιών η δημοσκόπηση;

 1. Ακόμη και από απλούς πολίτες έχει διαπιστωθεί ότι η δημοσκόπηση, κι όταν ακόμη δεν παρουσιάζεται με την ορμή καταιγίδας, έχει μεταβληθεί σε μηχανισμό χειραγώγησης και διαβουκόλησης της Κοινής Γνώμης, ενώ ο διακηρυγμένoς αρχικός σκοπός της είναι η απεικόvιση της γνώμης του λαού σxετικά με την κατάσταση των προβλημάτων του σε μια δεδομένη χρονική συγκυρία.

 2. Τα αποτελέσματα των δημoσκοπικών ερευνών δεν είvαι αξιόπιστα, διότι οι εταιρείες ή τα ινστιτούτα, που τις διενεργούν κατά παραγγελία και με δαπάνες των ενroλέων τους, συχνά μεροληπτούν και τις λαμβανόμενες πληρoφορίες τις νoθεύουν σύμφωνα με τις επιθυμίες και τα συμφέροντα των πελατών τους. Bεβαiως η αμφισβήτηση της εγκυρότητας oφείλεται  και σε πολλούς άλλους σοβαρούς λόγους.

 3. Δεν έχει επιλυθεί ακόμη το πρόβλημα της voμιμότητας εφαρμογής των μεθόδων, που χρησιμοποιούνται τόσο για την επαγγελματική μόρφωση όσο και τηv άσκηση του δημοσκοπικού επαγγέλματoς. Όσoι από τoυς ερωτώμενoυς πολίτες παρέχουν ανυστερόβουλα τις πληρoφορίες δεν γνωρίζoυν τoυς σκοπούς της έρευνας oύτε καν τον εντoλέα. Και έτσι  εμπλέκεται ο υπoκειμενικός,  ο αvτικειμενι-κός και ο  παράγωv απάτης σε ένα παιγνίδι τυφλόμυγας. 

  4. Πώς είναι δυνατόν να ελέγχεται η ποιότητα των μεθόδων και των συλλεγόμενων πληροφοριών, αφού ακόμα ο εντευκτής δεν επιτρέπεται ή δεν είναι ικανός να δίνει διασαφήσεις επάνω στις τιθέμενες ερωτήσεις;

 5. Η δoλιότητα εκείνων, που καταρτίζουν τα σχετικά ερωτηματoλόγια, είναι εμφανέστατη, αφού επιλέγουν εξαπλουστευτικό, παιδικό λεξιλόγιο, αλλά συνθέτουν και τις προτάσεις με σιβυλλικό τρόπο, ώστε ο μεν ερωτώμενος  να αποκομίζει την εντύπωση ότι   ερωτάται για ασήμαντα και επουσιώδη θέματα, ο δε δημοσκόπος να εισπράττει το ουσιώδες. Ο ερωτώμενος θα εξέφραζε τη γνώμη του,  αν από την αρχή κατανοούσε με σαφήνεια το νόημα της ερώτησης και γνώριζε το σκοπό της; 

6. Δεν έχει ακόμη διακριβωθεί ο βαθμός παραβιάσεως του Συντάγματος, αφού οι δημοσκοπήσεις καθαυτές αποτελούν  ένα είδος δημοψηφίσματος, το οποίον διενεργείται παράνομα και ύπουλα και επομένως κατά παράβαση του Συντάγματος. Γνωρίζουν άραγε όσοι συμμετέχουν στη διεξαγωγή μιας δημοσκόπησης ότι  παρανομούν;

 7. Επειδή τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων προεικάζουν και εν πολλοίς προδιαγράφουν τα ρεύματα του πολιτικού προσανατολισμού της Κοινής Γνώμης, είναι φανερό ότι οι δημοσκοπήσεις όχι μόνον παραπλανούν τους ψηφοφόρους, αλλά διαφθείρουν και δημοσκόπους και ιδιαίτερα πολιτικούς, οι οποίοι μάλιστα συχνά εγκαταλείπουν το κόμμα τους και σπεύδουν να ενταχτούν σε άλλο «ελπιδοφόρο» πολιτικό κόμμα, ενίοτε άντικρυς αντίθετο προς την εγνωσμένη πολιτική τους φιλοσοφία και πρακτική, μεταβαλλόμενοι σε θίασο όπερας μπούφας με ήρωες είρωνες, μυκτηριστές, υβριστές, λοίδορους, προπηλακιστές, κήνσορες ή ακόμα και θύματα, χαρακτήρες, οι οποίοι ανήκουν σε εξωμότες και νεοφώτιστους παραβάτες. Πόσοι από τους πολίτες αντιλαμβάνονται αυτή την αθλιότητα και γελοιότητα;

 8. Αλλά και τη διαδρομή των εκλογών νοθεύουν οι δημοσκοπήσεις, αφού όντας άτυπα  δημοψηφίσματα, δείχνουν με δόλο την εκάστοτε δυναμική των ανταγωνιζόμενων κομμάτων, οπότε όσοι πολίτες δεν έχουν εδραίες πολιτικές πεποιθήσεις –και αυτοί είναι οι περισσότεροι –παρασύρονται από το δέλεαρ των υπεσχημένων υλικών παροχών, «οσφραίνονται άρωμα νίκης» και ενεχυριάζουν την αξιοπρέπειά τους στις παγίδες των υποσχέσεων (Σημ.: αυτός πιθανώς θα είναι και ο λόγος που ο νόμος καθ’ ημάς απαγορεύει τη δημοσίευση των δημοσκοπήσεων τις τρεις τελευταίες  προεκλογικές εβδομάδες). Πόσοι κατανοούν αυτή τη δολιότητα;

 9. Και ενώ η συλλογή πληροφοριών δεν στερείται δολιότητας, η επεξεργασία τους μέσω των ηλεκτρονικών υπολογιστών ανήκει σε ελάχιστους ειδικούς διαχειριστές των σχετικών εμπειρικών και επιστημονικών μεθόδων, οπότε τα αποτελέσματα των προγνώσεων, που ανακοινώνονται, εκλαμβάνονται μεν ως θέσφατα, αλλά ο κοινός πολίτης δεν είναι σε θέση να ελέγξει την αλήθειά τους ή να τα αμφισβητήσει.

 10.  Ασφαλώς η δημοσίευση χαρτογραφεί  τη δυναμική του λαϊκού φρονήματος για ορισμένα και σύντομα χρονικά διαστήματα, αλλά ο καταιγισμός των ανακοινούμενων δημοσκοπικών προγνώσεων - με την συνακόλουθη αβυσσαλέα και συχνά εμετική φλυαρία κατά τις επιχειρούμενες αναλύσεις - επιφέρει τέτοια σύγχυση στη συνείδηση των μελών του εκλογικού σώματος, ώστε να δημιουργούνται φοβίες, ψυχώσεις και νευρώσεις σε πολλούς πολίτες, εκ των οποίων πολλοί καταλήγουν σε παροξυσμό φανατισμού και προβαίνουν ακόμα και σε φοβερά στοιχήματα.

 Η δημοσκόπηση ως εργαλείο πολτοποιητικού κοσμοπολιτισμού: Όλα αυτά τα προβλήματα  -και πολλά άλλα- θα μπορούσε κάποιος να τα παρομοιάσει με τις δέκα πληγές του Φαραώ, δηλ. με εκείνα τα τιμωρητικά θαύματα, με τα οποία ο Γιαχβέ σωφρόνισε τους Αιγυπτίους, διότι δεν επέτρεπαν στον υπόδουλο λαό του Ισραήλ την έξοδό του, τον επαναπατρισμό του προς τη Γη της επαγγελίας.

 Λάθη της δημοσκόπησης (;) και μεταστροφή της Κοινής Γνώμης: Είναι γνωστό ότι κατά το δεύτερο ήμισυ του 20ού αιώνα, κατά την εποχή γιγαντώσεως και θυελλώδους θριάμβου της δόξας των δημοσκοπήσεων, δεν υπήρξαν λίγες οι περιπτώσεις εξαγωγής θεαματικώς λανθασμένων δημοσκοπικών προγνώσεων. Έτσι π.χ. στις εκλογές του βρετανικού κοινοβουλίου το1970 τα δύο μεγάλα πολιτικά κόμματα, των Συντηρητικών και των Εργατικών, ανταγωνίστηκαν μέχρι τέλους με θλιβερή ανάδειξη  της αναξιοπιστίας των δημοσκοπήσεων. Ενώ δηλ. αρχικώς προηγούνταν σταθερά οι Συντηρητικοί, ξαφνικά οι Εργατικοί με την υπόσχεση αυξήσεως των μισθών απέκτησαν εκπληκτικό προβάδισμα, αλλά λίγο πριν από την έκφραση της ετυμηγορίας των πολιτών το κόμμα των Συντηρητικών με πλημμυρίδα παροχολογικών υποσχέσεων ανέκαμψε και κέρδισε τις εκλογές, έστω και με διαφορά βραχείας κεφαλής. Οι δημοσκοπικές προγνώσεις διαψεύστηκαν.

Κάτι ανάλογο συνέβη και με τις γαλλικές κοινοβουλευτικές εκλογές, που οι δημοσκοπήσεις δεν προέβλεψαν την εκπληκτική επιτυχία του ακροδεξιού Λεπέν, και με τις ελληνικές κοινοβουλευτικές εκλογές του 2000 ή με τις αντίστοιχες τουρκικές το 2002. Αυτές οι αποτυχίες οφείλονται σε λάθη των μεθόδων ή σε σκόπιμη διαστροφή της πραγματικότητας;

 Μέτρα για ην αξιοπιστία της δημοσκόπησης: Η δημοσκόπηση ως επιστημονικό εργαλείο έρευνας της Κοινής Γνώμης αναμφιβόλως είναι μια ακριβή κατάκτηση του δημοκρατικού πολιτεύματος. Γι’ αυτό και χάριν της δημοκρατίας θα ήταν ευχής έργον, αν υπήρχε η ευρύτατη πολιτική βούληση, να νομοθετηθεί η χρήση του εργαλείου αυτού μόνο και αποκλειστικώς προς γνώση των εντολέων με ταυτόχρονη αυστηρή απαγόρευση δημοσιεύσεως των ευρημάτων, τα οποία να θεωρούνται - και να τηρούνται - ως αυστηρώς απόρρητα ή ως «προσωπικά δεδομένα» των εντολέων, οι οποίοι να εκλαμβάνονται κατά κάποιο τρόπο ως  «φυσικά νομικά πρόσωπα», όπως συμβαίνει με το απόρρητο των ιατρικών διαγνώσεων διότι τότε άλλη θα είναι η αξία των ερευνών αυτών για την αυτογνωσία  κάθε κόμματος και άλλη είναι τώρα η φθοροποιός επίδραση στη νόθευση του λαϊκού φρονήματος από την άσκηση προπαγάνδας και πολιτικής εξαπάτησης.

Σημειωτέον ότι σε κανένα κράτος «ολοκληρωτικού» πολιτικού καθεστώτος δεν επιτράπηκε ποτέ άσκηση και δημοσίευση κάποιας δημοσκόπησης, διότι εκεί η προπαγανδιστική δύναμή της  ακυρώνει την αντοχή οποιωνδήποτε άλλων προπαγανδιστικών μεθόδων και μέσων. Και είναι γνωστό ότι εκεί το ανώτερο σε κύρος διδακτορικό δίπλωμα είναι εκείνο της προπαγάνδας. Ως ευλόγως, λοιπόν, γνήσιο τέκνο της δημοκρατίας  η δημοσκόπηση δεν θα ήταν δυνατόν  να μην έχει κληρονομήσει και τις αμαρτίες της μητέρας της. Στα περίπου 70 χρόνια της μέχρι σήμερα  εξέλιξής της  η δημοσκόπηση έχει αποδείξει ήδη τόσο τις αρετές της  όσο και τις κακίες της, καθώς και τα όρια των δυνατοτήτων της. Στην Ελλάδα αναδείχτηκε ως ουρανοκατέβατος αρχηγός κόμματος  με χολυντιακή διεξαγωγή «δημοψηφίσματος» του τύπου plebiscite, το οποίο ως γνωστόν διεξάγεται μόνο σε καθεστώτα «ολοκληρωτικά», όπου ο υποψήφιος είναι ένας και εξαρχής αδιαφιλονίκητος! Σε τέτοιες περιπτώσεις η δημοσκόπηση είναι περιττή.

 Η δημοσκόπηση και ο πολιτικός σουρεαλισμός: Η συντελούμενη καταδολίευση της δημοκρατίας με την εξόφθαλμα καταχρηστική μεταχείριση της δημοσκόπησης έχει βεβαίως  ποιητικό της αίτιο την εσχατολογική προπαγάνδα του παγκόσμιου εξαμερικανισμού, αλλά  –φευ!– οδηγεί και σε απάλειψη των διακριτών γραμμών στους χώρους των πολιτικών ιδεολογιών και σε ιζηματοποίηση, δηλ. πολτοποίηση όλων των πολιτικών κομμάτων, που πρέπει να είναι τα ζώπυρα της δημοκρατίας. Η επακόλουθη κατάσταση αυτού του συνονθυλεύματος αποτελεί ιδανική συνθήκη για την ευδοκίμηση του πολιτικού σουρεαλισμού.

 Συμπέρασμα: Η κατάχρηση της δημοσκόπησης, όπως ήδη έχει διαμορφωθεί στη χώρα μας, όχι μόνο διευκολύνει πολλαπλώς  την άσκηση της προπαγάνδας, αλλά διαφθείρει πολίτες και πολιτικούς και φαλκιδεύει τη γνησιότητα και το μέλλον της δημοκρατίας, αφού την εξαναγκάζει να διέλθει κάτω από τα καυδιανά δίκρανα του καιροσκοπισμού, της πολιτικής απάτης και της ανήκεστης εθελοδουλείας.