Τα γεγονότα είναι σεβαστά. Τα σχόλια ελεύθερα.

Image description goes here Image description goes here Image description goes here

Ιστορικά:

Η κτηνοτροφία  στην Ευρυτανία  αμέσως μετά την ανεξαρτησία

(Λιβαδικές μονάδες)


Γράφει ο Θαν. Γιαννακόπουλος, καθηγητής Α.Π.Θ

 

Είναι γνωστό από τα γραπτά κείμενα των καπεταναίων της περιοχής  που συντηρούσαν με ίδια έξοδα τα στρατιωτικά σώματα, δηλαδή τους αγωνιστές, αρματωλούς και κλέφτες την «μαγιά» κατά τον Μακρυγιάννη του αγώνα του 1821, το πρόβατο  και η γίδα αποτελούσε τον εφοδιασμό τους σε κρέας και τυροκομικά προϊόντα. Αυτός  ήταν ο λόγος που οι πιο γνωστοί καπεταναίοι διατηρούσαν δικά τους κοπάδια ή συνεργαζόταν με τους τσέλιγκες της κάθε περιοχής. Κάθε καπετάνιος στο μέρος που είχε το κοπάδι του ή σε γειτονικό είχε και τη λιβανική μονάδα, έκταση «τσιφλίκι» που του παραχωρήθηκε κυρίως από τις τοπικές αρχές  πριν και μετά την απελευθέρωση. Είναι σχεδόν βέβαιο στις εκτάσεις αυτές βοσκούσαν τα κοπάδια τους ακόμη και πριν την απελευθέρωση. Το καθεστώς αυτό της ιδιοκτησίας διατηρήθηκε μέχρι το 1850 περίπου, οπότε οι εκτάσεις με διάταγμα του ΄Οθωνα απελευθερώθηκαν από το ιδιοκτησιακό καθεστώς που δημιουργήθηκε από παραχωρήσεις των πρώτων τοπικών διοικητικών αρχών της Ελλάδας και δόθηκαν για χρήση και στους κατοίκους του κάθε χωριού. Στη δυτική Ελλάδα ήταν ο Νομός Αιτωλίας και Ακαρνανίας με τις επαρχίες του ( Ναυπάκτου, Τριχωνίδας, Ακαρνανίας, Ευρυτανίας, ενώ σε κείμενα της εποχής αναφέρεται η επαρχία Βάλτου, Απόκορου (Κραβάρων), Αγρινίου , Μεσολογγίου, Ζυγού). Ανεξάρτητα από τη διοικητική διαίρεση διακρίνονται τα λιβάδια ή βοσκότοποι σε θερινά και χειμερινά. Στην Ευρυτανία, ορεινή και βραχώδη περιοχή ,άγονος κατά τον Γιαννάκη Γιολδάση από γεωργική παραγωγή, κυριαρχούσαν τα θερινά λιβάδια, ενώ στη Τριχωνίδα  και Γαλατά Μεσολογγίου τα χειμερινά. Τα ζώα που κυριαρχούσαν ήταν τα πρόβατα στις πεδινές και ομαλές περιοχές και τα γίδια στις ορεινές και βραχώδεις. Όλα τα ζώα ήταν λιτοδίαιτα, ντόπιων φυλών και χαμηλών αποδόσεων. Υπήρχαν και βοειδή,  κυρίως της βραχυκερατικής φυλής, μερικά μόνοπλα (άλογα, ημίονοι, όνοι) καθώς  και κότες σε κάθε σπίτι ή νοικοκυριό για το αυγό ή το κρέας που ήταν  για τον νοικοκύρη, τον μουσαφίρη  και τον άρρωστο ή το μικρό παιδί.

 

Σύμφωνα, με στοιχεία των Γενικών αρχείων του Κράτους, το  1849,στην Ευρυτανία οι λιβαδικές μονάδες συγκεντρωνόταν στη περιοχή  Αγράφων, Απεραντίων, Καλλιδρομητών και Βελουχιού. Για κάθε λιβαδική μονάδα  υπάρχει η βοσκοικανότητα για τα λιανά ζώα, πρόβατα και γίδια και για χοντρά κυρίως βοοειδή. Οι περισσότερες λιβαδικές μονάδες καταγράφονται στο Δήμο Καρπενησίων και ακολουθούν οι Δήμοι Αγραίων και Απεραντίων.

 

Συγκεκριμένα στο Δήμο Καρπενησίων υπήρχαν 5 περίπου λιβαδικές μονάδες. Στις λιβαδικές αυτές μονάδες αναφέρονται  ο Χορταριάς, ο Χαντζάκος, ο Καρανίκας, ο Ιατρόπουλος, ο Γουβέλης, ο Λιθαράς, ο Ν. Γιολδάσης, ο Λάπας κτλ. Στις Κορυσχάδες ο Ν.Τσιτσάρας, στο Μικρό χωριό  ο Δ. Γουβέλης. ΣτοΜεγάλο χωριό στο Λειβάδι Καλιακούδα  ο Γ. Ζ. Γιολδάσης, στην Ανιάδα , στο Μεγάλο Ισιωμα, ο Γιαννάκης Γιολδάσης ,στην Καρύτσα  ο Χολέβας κτλ. Στο Δήμο Κτημενίων στην Αγία Τριάδα ο Γαλής, ο Καβαδίας, ο Φραγκίστας, στη Χόχλια ο Αραχωβίτης. Στη Φουρνά ο Φάσας, ο Ψυχογιός κτλ. Ο Ιωάννης Πανέτσος στο Ελοβα (Άγιος Χαράλαμπος). Στη Δομνίστα ο Ν. Γιολδάσης. Στο Δήμο Αγραίων, στα Βραγγιανά  ο Ζυγογιάννης, ο Αλεξίου. Στο Μοναστηράκι ο Χρυσικός, στη Μυρίση (Μάραθος, πατρίδα του Κατσαντώνη) ο Σιταράς επίσης ο Ιωάννης του Γκούρα. Στη Νιάλα  ο Μίχος, ο Θεοδώρου κτλ. Στο Δήμο Κλαλλιδρομητών, στα Ψιανά ο Γιαννάκης Κώστα Γιολδασης (Γιαννακάκης), στο Σέλο ο Γιαννάκης Γιολδασης, στη Δομνίστα στο Δεντρούλη ο Νικ. Γιολδάσης (αδελφός του Γιαννάκη,τότε το λιβάδι Δεντρούλι ανήκε στους Στάβλους) στο Κρίκελλο, και στο Μορφοβούνη της Μύρισης, ο Χολέβας ,ο Νούλας. Στο Δήμο Αρακυνθίων η Ελένη Κ. Γιολδάση (Σερέτη) στο Σπαρτιά, ο Γουβέλης κτλ. Σημαντικό είναι ότι στο κάθε χωριό υπάρχουν λειβάδια ,με καταγεγραμμένη τη «βοσκοφόρτωση» σε λιανά ζώα (πρόβατα, αίγες) και χοντρά (βοοειδή, άλογα κτλ). Ακόμη υπήρχε σύλλογος κτηνοτρόφων για όλη την Επαρχία Ευρυτανίας με ουσιαστικό λόγο στην απόφαση εισδοχής του κάθε κτηνοτρόφου στον κάθε βοσκότοπο. Οι αποδόσεις των ζώων ήταν μικρές, αλλά η ποιότητα των προϊόντων πραγματικά ανώτερη από ότι έχουν εκείνες των σημερινών φυλών. Πλούσια σε λιπαρά οξέα του τύπου ω-3 από το χορτάρι των βουνοπλαγιών (γλιστρίδα, πράσινα φύλα κτλ), σε αντιοξειδωτικές ουσίες από τα βότανα π.χ. τσάι του βουνού (πλούσιο σε σίδηρο), νυχάκι κτλ. πλούσια σε φαινόλες, άρωμα, κτλ. Τα προϊόντα της εποχής συμπληρώνονταν με καρύδια (πλούσια σε  ω3 λιπαρά οξέα), κάστανα, σταφύλια, σύκα και το κρασί με το τσίπουρο. Το καλαμπόκι, τη σίκαλη, τη βρίζα  κτλ., από τις πεζούλες των χωριών ή ακόμη από εισαγωγές. Η τυροκόμιση ήταν διαφορετική. Φυσική πυτιά  και ειδικά βαρέλια (ταλάρια) για το κάθε είδος και ειδικό ξύλο. Κέρδος η Ελατος είχαν  την προτίμηση. Δεν έλειπε και το δερμάτιασμα της αρτυμής (τυρί ή πρέντζα) σε  τουλούμια από δέρματα κατάλληλα επεξεργασμένα, των ζώων. Στα αρχεία του 1847/49 υπάρχουν πάνω από 170 λιβαδικές μονάδες, και δίνονται οι σημαντικότεροι κτηνοτρόφοι (βλαχοποιμένες),  πολλοί από τους οποίους ήταν και αγωνιστές του 1821. Σε ότι αφορά τον αριθμό των ζώων στο Δήμο Απεραντίων υπήρχαν συνολικά 61000 πρόβτα, 8000 γίδια και 950 χονδρά ζώα. Στο Δήμο Καρπενησίων υπήρχαν 20100 πρόβατα,15550 γίδια και 1955 χονδρά  ζώα.

 

Παρακάτω δίνονται οι θερινοί βοσκότοποι της Ευρυτανίας, παρμένα από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους.

 1234567891011121314151617