Τα γεγονότα είναι σεβαστά. Τα σχόλια ελεύθερα.

Image description goes here Image description goes here Image description goes here

"Τραβώντας την κουρτίνα της Ιστορίας..."

Η οικογένεια Σταΐκου

Γράφει ο Πέτρος Στ. Μακρής-Στάϊκος*

 

 

I. Η αρχή

 

          Οι Στάϊκοι υπήρξαν οικογένεια σλαβικής καταγωγής και η κάθοδός τους στην περιοχή του Βλοχού ανάγεται στον 14ο αιώνα. Αρχική τους έδρα αποτέλεσε η Βελάουστα, το σημερινό Πυργί, όπου υπήρχε η λεγόμενη Κούλια του Στάϊκου. Από τα ερείπια του κάστρου χτίστηκε αργότερα μεγάλο τμήμα των σπιτιών του χωριού. Στην Βελάουστα, επίσης, οι Στάϊκοι είχαν κτίσει τον ναό του Αγίου Αθανασίου, με πολύτιμες βυζαντινές τοιχογραφίες. Σύμφωνα με μαρτυρία του Χρήστου Ευαγγελάτου,[1] στον ναό υπήρχε η επιγραφή Υπό Αθανασίου Στάϊκου 1408. Στις αρχές της δεκαετίας του ’50, ο πατέρας μου είχε επισκεφθεί τον ναό με τον γνωστό φωτογράφο Σπύρο Ξυθάλη και στο οικογενειακό αρχείο υπάρχουν ακόμα οι  φωτογραφίες από τους τοίχους, με τμήματα των εικονογραφιών, σχεδόν κατεστραμμένα.[2]


Tμήμα βυζαντινής τοιχογραφίας στον παλιό
Ναό του Αγ. Αθανασίου, στην Βελάουστα.

Το "απολυτήριο" του ΕΛΑΣ.


Το σπίτι της οικογένειας στην οδό Ιω. Σταΐκου στο Αγρίνιο
.

       

 

Στο Αγρίνιο, τα προεπαναστατικά σπίτια της οικογένειας ήταν δύο.  Το πρώτο βρισκόταν  στον αριθμό 7 της οδού Ιω. Σταΐκου και, σύμφωνα με τον πατέρα μου, τα ταβάνια του ήταν καλυμμένα με περίτεχνες, ξυλόγλυπτες κατασκευές. Ακατοίκητο από το 1932, στη διάρκεια της Κατοχής επιτάχθηκε από τους Ιταλούς και έγινε Λέσχη Αξιωματικών. Μετά την Απελευθέρωση λεηλατήθηκε άγρια. Στις αρχές τις δεκαετίας του ’50 χαρακτηρίστηκε ετοιμόρροπο και επειδή οι όροι "διατηρητέο" και "αναπαλαίωση" ήταν τότε άγνωστοι, κατεδαφίστηκε. Στη θέση του οικοδομήθηκε η Στοά Μακρή. Το δεύτερο σπίτι βρισκόταν στην οδό Διονυσίου Σταΐκου.

 

 

II. Η συνέχεια

 

          Ένα αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό των Σταϊκαίων αποτελεί η παντελής απουσία ιδιωτικών τους αρχείων, σχετικών με την ιστορία τους. Έτσι, πολλά από τα πεπραγμένα τους, εκτός από την προφορική παράδοση, προκύπτουν από δευτερεύουσες πηγές, προϊόντα νεώτερης ιστορικής έρευνας.

Η Παναγία με το Θείο Βρέφος. Εικόνα της οικογενείας Σταΐκου.

 

        

          Στην Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος-Λαρούς μνημονεύονται 18 ονόματα επιφανών μελών της οικογένειας Σταΐκου, που ανήκουν και στους τρεις κλάδους της, δηλαδή εκείνους του Αγρινίου, της Αμφιλοχίας και του Μεσολογγίου.  Το όνομα Αθανάσιος Στάϊκος απουσιάζει, ενώ για τους 16ο και 17ο αιώνες υπάρχει απόλυτο ιστορικό κενό. Έτσι, ως γενάρχης εμφανίζεται ο Στάϊκος Στάϊκος,  προεστώς του Βλοχού στις αρχές του 18ου αιώνα. Στο σημείο αυτό ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα απόσπασμα από κείμενο της Ελένης Γιαννακοπούλου, με πηγή τα "μηνιαία" της Μονής Μυρτιάς:[3] Εις τους χίλιους επτακόσιους πενήντα έγιναν τα σκάνδαλα αναμέσον του έπαρχου του Κάρλελι και των γερόντων και έγινε ο αφανισμός των χριστιανών εις το χωρίο Ζευγάριον. Εις τους 1740 Σεπτ. 20 εχάλασε το ζευγάρι η Παντάνασσα από το πολύ χαράτσι από αφορμή των καταραμένων γερόντων Στάικου από Βελάουστα και Γεωργάκη από Βλοχό. Χωρίς άλλα ιστορικά στοιχεία το κείμενο μοιάζει ακατανόητο, όμως ο χαρακτηρισμός είναι σαφής.

 

          Τον Στάϊκο Στάϊκο ακολουθεί ο γιός του, Αναγνώστης Στάϊκος. Για εκείνον είναι γνωστή η ευεργετική του για το Βραχώρι δράση: Ως Βεκίλης του Κάρλελι[4] πήγε το 1793 στην Κωνσταντινούπολη όπου, με την μεσολάβηση του Οικουμενικού Πατριαρχείου, πέτυχε την μείωση των βαρέων φόρων. Πέτυχε επίσης την έκδοση σουλτανικού διατάγματος που ρύθμιζε διαφορές ανάμεσα στους Βραχωρίτες και τους Σπαχήδες.[5] Στο σπίτι μας σώζονται δύο πιάτα τουρκικά, από μείγμα μολύβδου και αργύρου. Και τα δύο φέρουν, χαραγμένη με βυζαντινούς χαρακτήρες, την επιγραφή Αναγνώστη Στάϊκου και τις χρονολογίες 1789 και 1793, αντίστοιχα. Σώζεται, επίσης, μια εικόνα της Παναγίας με το Θείο Βρέφος. Ολόκληρη, εκτός από τα πρόσωπα, είναι επικαλυμμένη με χρυσό και ασημένιο ανάθημα ("πουκάμισο"), ιδιαίτερης τέχνης και ομορφιάς. Σύμφωνα με ειδικούς, η εικόνα και το ανάθημα  έχουν φιλοτεχνηθεί κατά το δεύτερο ήμισυ του 18ου αιώνα.

 

          Ο Αναγνώστης Στάϊκος απέκτησε τέσσερις γιούς, τους Ευστάθιο, Χρήστο, Κωνσταντίνο και Ιωάννη. Κατά περίεργη συνήθεια, όλοι τους αναφέρονται με τα χαϊδευτικά τους ονόματα. Επιφανέστερος όλων υπήρξε ο Γιαννάκης Στάϊκος που ανακηρύσσεται Καπετάνιος το 1819.[6]  Επικεφαλής ισχυρού τμήματος ανδρών λαβαίνει μέρος στην β’ πολιορκία του Μεσολογγίου, ενώ κατά την Έξοδο ηγείται του σώματος του γυναικαδελφού του Ανδρέα Ίσκου, ο οποίος έχει αποσταλεί στο Ναύπλιο.  Μετά την απελευθέρωση υπηρετεί στον τακτικό στρατό και προάγεται μέχρι τον βαθμό του υποστρατήγου.  Ως πληρεξούσιος του Βλοχού συμμετέχει στις Εθνοσυνελεύσεις του Άργους (1829) και του Ναυπλίου (1832), ενώ επί Όθωνος εκλέγεται βουλευτής και Γερουσιαστής (1849) διατελεί δε και υπουργός των Στρατιωτικών στην κυβέρνηση του Αντωνίου Κριεζή.  Πεθαίνει το 1865, ενώ στην τοπική Ιστορία θα μείνει ζωντανή και η διαμάχη του με τον Αλεξάκη Βλαχόπουλο, σχετικά με το αρματωλίκι του Βλοχού. Το φαινόμενο είναι ευεξήγητο για την εποχή, όμως στην συγκεκριμένη περίπτωση πρέπει, πιστεύω, να ληφθεί υπ’ όψιν και το γεγονός ότι οι Βλαχόπουλοι δεν ήταν Βραχωρίτες αλλά Σαρακατσαναίοι βλαχοποιμένες -μετέπειτα αρματωλοί- στην Ευρυτανία, ενώ η κάθοδός τους στον Βλοχό ανάγεται στα μέσα του 18ου αιώνα.

 

          Από πλευράς αξιωμάτων έπεται ο Ζαχαρίας Στάϊκος.[7] Ονομάστηκε αντιστράτηγος το 1825 και έλαβε μέρος σε πολλές μάχες στην Δυτική Ελλάδα, ενώ κατά την β’ πολιορκία του Μεσολογγίου ακρωτηριάστηκε. Ως πληρεξούσιος του Βλοχού συμμετέσχε στην Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνος (1827).

 

          Σεβόμενος τον χώρο του της ιστοσελίδος σας, με εξαίρεση δε δύο ακόμα Στάϊκους για τους  οποίους θα γίνει λόγος παρακάτω, θα επιθυμούσα εδώ να αναφέρω συνοπτικά, ότι κατά τον 19ο αιώνα η οικογένεια Σταΐκου ανέδειξε: Έναν αντιστράτηγο, δύο υποστρατήγους, έναν υπουργό, επτά εκπροσώπους σε Εθνοσυνελεύσεις, οκτώ βουλευτές και δύο Δημάρχους Αγρινίου. Η προς τιμήν της ύπαρξις οδού στο κέντρο των Αθηνών δεν είναι τυχαία.[8]

 

          Πέραν από τις εκκλησίες που έκτισαν οι Στάϊκοι -διάσπαρτες  σε ολόκληρη την Τριχωνίδα- σημαντική υπήρξε η προσφορά τους, οικονομική και άλλη, στη Μονή του Προυσού. Σε άρθρο του φιλόλογου και συγγραφέα Κώστα Τριανταφυλλίδη[9] αναφέρονται και τα εξής:

 

          Τω καιρώ εκείνω στο Βραχώρι της Αιτωλίας (σημερινό Αγρίνιο), στον περίβολο της παλιάς εκκλησίας του Αγίου Δημητρίου και "υπό τον πλάτανον", εμαρτύρησε "για την Πίστη" ένα νέο παλικάρι, ο Ιωάννης εξ Οθωμανών. Ήταν ημέρα Τετράδη, Σεπτεμβρίου 23, του αωιδ΄ έτους (1814).Το  1819 ο Ηγούμενος της Μονής Προυσού, Ιερομόναχος Κύριλλος (Καστανοφύλλης) αποφασίζει την λαθραία εκταφή και μεταφορά των λειψάνων του Νεομάρτυρα στη Μονή. Κύριος αρωγός του στο εγχείρημα, ο προεστώς Χριστάκης Στάϊκος, γιός του Αναγνώστη, τον οποίο ο Κύριλλος αποκαλεί τρισευγενέστατον και φιλόθεον άνδρα. Όσο για τα λείψανα, αυτά μεταφέρονται στον Προυσό και από το 1834 έχουν τοποθετηθεί, μαζί με άλλα, σε μεγάλο ασημένιο κουτί με ανάγλυφους τρείς τρούλους, δωρεά της Βασιλικής Σταΐκου.[10] Ο Χριστάκης Στάϊκος έχει μυηθεί στην Φιλική Εταιρεία από τον Χριστόφορο Περραιβό.[11] Προετοιμάζει τον Αγώνα και στη διάρκειά του εισφέρει σημαντικά χρηματικά ποσά για την ενίσχυσή του. Μέλος της Γερουσίας της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος[12], πεθαίνει το 1824.

 

          Άλλος λησμονημένος ευεργέτης του Αγρινίου υπήρξε ο Δημητράκης Στάϊκος. Αντιγράφω από άρθρο του Μιλτιάδη Τζάνη:[13]

 

          Επίσης ο Δημητράκης Στάϊκος, υιός του Νικολάου, χρηματίσας δίς βουλευτής Αγρινίου το 1853 και 1859 και ο οποίος αποβιώσας αφήκε όλην του την περιουσίαν εις τον Δήμον Αγρινίου, ίνα χρησιμεύσει διά αγαθοεργούς σκοπούς και η οποία αποτελέσασα το Σταΐκειον κληροδότημα, εβοήθησε πολλούς απόρους νέους του Αγρινίου να εξελιχθούν εις επιστήμονας. Το κληροδότημα τούτο, μέρος  του οποίου είναι και το σημερινόν γήπεδον του Παναιτωλικού και το παρ’ αυτώ κτίριον του παλαιού Γυμνασίου, η άλλοτε κατοικία του κληροδότου, επωλήθη υπό του Δήμου [...] και το προϊόν της πωλήσεως εχρησίμευσε δια την ανέγερσιν της Δημοτικής Αγοράς.

 

          Τελειώνω με τα λόγια της Ελένης Γιαννακοπούλου:[14] Οι Στάϊκοι ήταν υπερήφανοι και πολεμιστές...

 

___________

 

 

* Ο Πέτρος Στ. Μακρής-Στάϊκος είναι Δικηγόρος και συγγραφέας.



Οι παραπομπές του κειμένου:

[1] Βλ. Χρήστου Ευαγγελάτου, Αιτωλοακαρνανία, αρ. 141, εφ. Νεολόγος Πατρών, φύλλο της 14.1.1951.

[2] Σύμφωνα με τον ιστοριογράφο Θεόδωρο Θωμόπουλο, το 1905 οι Επίτροποι του Ναού αφήρεσαν την οροφή του προκειμένου να υψωθούν οι τοίχοι του. Η εκκλησία παρέμεινε επί έναν ολόκληρο χειμώνα ασκεπής, με αποτέλεσμα τις εκτεταμένες ζημιές στις τοιχογραφίες. Θεόδωρου Θωμόπουλου, Βυζαντινά Μνημεία. Ο Άγιος Αθανάσιος του Πυργί, 12.8.1956. Από απόκομμα άγνωστης εφημερίδας, που βρίσκεται στο οικογενειακό αρχείο.

[3] Βλ. Ελένης Γιαννακοπούλου, Η διαμόρφωση του κοινωνικού ιστού στο Βραχώρι. (19ος - α’ μισό του 20ού αιώνα). Διαδικτυακή εφημερίδα Νέα Εποχή, 2.9.2011, σελ. 1.

[4] Βεκίλης: Έλληνας τοπικός προύχων, διαπιστευμένος στην Υψηλή Πύλη. Οι Βεκίλιδες ταξίδευαν τακτικά στην Κωνσταντινούπολη. Κάρλελι ("Η γη του Καρόλου"): Ονομασία της Αιτωλοακαρνανίας που προέρχεται από τον Κάρολο Τόκκο, τελευταίο χριστιανό (Φράγκο) ηγεμόνα της Ηπείρου και της Δυτικής Στερεάς Ελλάδος. Επί Τουρκοκρατίας, το Κάρλελι αποτελεί σαντζάκι, δηλαδή διοικητική περιφέρεια που περιλαμβάνει και την Λευκάδα. Από τα τέλη του 17ου αιώνα ή τις αρχές του 18ου ως πρωτεύουσά του ορίζεται το Βραχώρι.

[5] Βλ. Γιαννακοπούλου, ο.π. Οι Σπαχήδες ήταν αξιωματικοί του τουρκικού Ιππικού και φεουδάρχες ελέω Σουλτάνου.

[6] Βλ. όμως, και τα δυσμενή έως υβριστικά εναντίον του σχόλια του Νικολάου Κασομούλη, Ενθυμήματα Στρατιωτικά, τόμος Α’, σσ. 392-393. Από την άλλη πλευρά, η μεροληψία του Κασομούλη υπέρ του Αλεξάκη Βλαχόπουλου είναι εμφανής.

[7]  Κατά τον Μιλτιάδη Τζάνη, Τα τζάκια στο Αγρίνιο προ 100 ετών. Β’ Σταϊκαίοι, εφ. Ο Λαός, φύλλο της 4.3.1956, ο Ζαχαρίας Στάϊκος ήταν γιός του Παναγιώτη Στάϊκου, αδελφού του Αναγνώστη, ο οποίος είχε εγκατασταθεί στην Οδησσό, είχε μυηθεί στην Φιλική Εταιρεία και είχε προσφέρει σημαντική οικονομική ενίσχυση στις δυνάμεις της Μολδοβλαχίας.

[8]  Πρόκειται για την οδό Σταΐκου, πάροδο της οδού Ναυαρίνου.

[9] Βλ. Κώστα Τριανταφυλλίδη, Κύριλλος Καστανοφύλλης, εφ. Η Καθημερινή, φύλλο της 15.8.1999, ένθετο αφιέρωμα, σσ. 20-21.

[10] Θεόδωρου Θωμόπουλου, Ο Νεομάρτυς Ιωάννης ο εκ Βραχωρίου, εφ. Νέα Εποχή, φύλλο της (;).

[11] Πληροφορία από το Αρχείο Ι. Βλαχογιάννη.

[12] Η εννεαμελής Γερουσία Δυτικής Χέρσου Ελλάδος υπήρξε πρωτοβουλία του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου. Ιδρύθηκε ως όργανο Διοίκησης τον Νοέμβριο του 1821 στο επαναστατημένο Μεσολόγγι. Μετά την απελευθέρωσή του, η έδρα της μετατέθηκε στο Βραχώρι.  

[13] Τζάνης, ο.π.

[14] Ο.π.

__________________________

Σημείωση: Όμοιο του παρόντος κειμένου πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό "Ρίζα Αγρινιωτών"