Τα γεγονότα είναι σεβαστά. Τα σχόλια ελεύθερα.

Image description goes here Image description goes here Image description goes here

Αρχαία μνημεία

 

Οδηγός της αρχαίας Στράτου Ακαρνανίας

Η Αρχαία Στρατική Ακαρνανίας: Μνημειακή Τοπογραφία, Επιγραφές και Αρχαιολογικά Ευρήματα

 

Του Ιωάννη Νεραντζή
διδάκτορα Πανεπιστημίου Κρήτης

 

 

   

(1) Ιστορική Τοπογραφία τής αρχαίας πόλεως,

        Στράτος (ο/η) Ακαρνανίας

 

        Προσημειώνουμε πως στην αρχαία Γραμματεία το όνομα τής πόλεως, Στράτος, καταγράφεται και σε γένος αρσενικό, «ο Στράτος», και σε γένος θηλυκό, «η Στράτος». (Ιωάννης Γ. Νεραντζής, Η Αρχαία Στρατική Ακαρνανίας: Μνημειακή Τοπογραφία, Επιγραφές και Αρχαιολογικά Ευρήματα, Έκδοση: ΑΓΡΙΩΝΙΟΝ ΑΡΧΕΙΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΥΤ. ΣΤΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ -έδρα: ΑΓΡΙΝΙΟΝ -1997).

 

 - Η γεωστρατηγική θέση τής πόλεως,

   Στράτος (ο/η), Ακαρνανίας, πρώτης πρωτεύουσας

   τού ''Κοινού τών Ακαρνάνων (Ακαρνανικής Συμπολιτείας)

 

    Στον δρόμο από Αγρίνιο για Αμφιλοχία (Καρβασαρά), αμέσως μετά το δυτικόν πέρας της (νέας) γέφυρας του Αχελώου, δηλαδή εις την δεξιάν όχθην του Αχελώου -την Ακαρνανική - και σε απόσταση δέκα σταδίων (=1850 μ.) από αυτήν υψούνται τα επιβλητικά ερείπια του τείχους της αρχαίας πόλεως, Στράτος (ο/η), εις το δεξιόν της οδού και καθέτως προς αυτήν.

  Η πόλις των Στρατίων, που προστάτευε ο Δίας, αναγράφεται ήδη από τον Θουκυδίδη, κατά τους πρωίμους χρόνους του Πελοποννησιακού Πολέμου (431-404 π.Χ.), ως η μεγίστη των πόλεων των Ακαρνάνων (Θουκυδ. Β.80) και ως περιβεβλημένη με τείχη (Θουκυδ. Β.81).

   Η περιοχή όπου ήταν εγκαθιδρυμένη η πόλις Στράτος εκαλείτο "Στρατική" (Πολύβιος 4,63). Μετά την κατάληψή της όμως από τους Αιτωλούς, το 266 π.Χ, η περιοχή στην οποία δέσποζε η πόλις Στράτος αναφέρεται με τον όρο "Στρατικόν Τέλος". (IG IX I(2) 1, επιγραφή 3 Β).

   Η περιοχή τής ''Στρατικής'' ήταν ονομαστή για τα δημητριακά της και τα φημισμένα της άλογα. (ΞΕΝΟΦ. Ελλην. IV.6.5 κεξ). Δυστυχώς, αγνοούμε την εδαφική έκταση της επικράτειας της Στρατικής. Προς βορράν περιελάμβανε πιθανότατα την περιοχή του σημερινού χωριού της Λεπενούς και ίσως να έφτανε και βορειότερα μέχρι το σημερινό χωριό Καστράκι. Νοτίως έφτανε πιθανότατα μέχρι το σημερινό χωριό 'Οχθια.

  Η πόλις Στράτος (ο/η) απείχε διακόσια (200) στάδια από τις εκβολές τού Αχελώου. Μάλιστα, ο ποταμός Αχελώος, σύμφωνα με τον Στράβωνα (10.2.1 2), από τις εκβολές του και καθ' όλον το μήκος των 200 αυτών σταδίων μέχρι της πόλεως Στράτου, και έτι πέραν αυτής, ήταν πλωτός στην αρχαιότητα.

  Η πόλις, Στράτος, είχε κτισθεί εις το βόρειον τέρμα της ευφορότατης Ακαρνανικής πεδιάδας, επί λοφοσειράς που δέσποζε της από ΒΑ εισόδου της Ακαρνανίας. 'Ετσι, αποτελούσε την πύλη της χώρας από των μερών τούτων.

   Στο σημείο αυτό πρέπει να τονισθεί ότι η αρχαία πόλις Στράτος Ακαρνανίας αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση αρχαίας πόλεως εντός τού περιβόλου τών τειχών τής οποίας έχουμε την εγκαθίδρυση και την ανάπτυξη ενός σχετικά σύγχρονου αγροτοποιμενικού οικισμού. Αυτός ο Οικισμός, μάλιστα, από το 1871 και εντεύθεν αναπτύχθηκε σε χωριό με λιθόκτιστες διώροφες οικοδομές. Πρόκειται για το χωριό Σουροβίγλι ή Σωροβίγλι, - τωρινή του ονομασία (ο) Στράτος - στον Νομό Αιτωλοακαρνανίας, το οποίο -επαναλαμβάνω- ιδρύθηκε και αναπτύχθηκε εντός του περιβόλου των τειχών της αρχαίας πόλεως της Στράτου).

  'Ενεκα αυτής της προνομιούχου θέσεώς της, η αρχαία πόλις, Στράτος, γρήγορα κατέστη η κυριώτερη πόλη της Ακαρνανίας και βέβαια η πρώτη έδρα του "Κοινού τών Ακαρνάνων" (''Ακαρνανικής Συμπολιτείας), από της συστάσεως τού ''Κοινού τών Ακαρνάνων'' στα τέλη τού 5ου αι. π.Χ. ως τα μέσα του 3ου αι. π.Χ. (ΦΕΡΕΝΤΙΝΟΣ Γ., Ιστορία της Ακαρνανίας, τόμος Α', 1987, σ. 103). Ενώ μετά το 230 π.Χ. έδρα του ''Κοινού τών Ακαρνάνων'' γίνεται η Λευκάδα. (Ιστορία Ελληνικού 'Εθνους (Εκδοτικής Αθηνών, τόμος ΣΤ', σ. 186).

 

 

(2)  ΜΝΗΜΕΙΑΚΗ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ

       ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΕΩΣ,

       ΣΤΡΑΤΟΣ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ

 

       Η  κατοίκηση της θέσης, όπου αργότερα θεμελιώνεται η πόλη της Στράτου, ανάγεται στους Προϊστορικούς Χρόνους: Κατά τη διάρκεια των ανασκαφών στην αρχαία Αγορά της Στράτου, στα στρώματα της ανασκαφής ενυπήρχαν σποράδην απομεινάρια της Πρώιμης Προϊστορίας (μυλόπετρα, οψιδιανός, λιθοπελέκι, κλπ.), καθώς και όστρακα αγγείων της Υστερομυκηναϊκής, ΠρωτοΓεωμετρικής και Αρχαϊκής Περιόδου. (-Ernst-Ludwig Schwandner, ΑΑ 1993, σ. 678. -(Ιωάννης Γ. Νεραντζής, Η Αρχαία Στρατική Ακαρνανίας: Μνημειακή Τοπογραφία, Επιγραφές και Αρχαιολογικά Ευρήματα, Έκδοση: ΑΓΡΙΩΝΙΟΝ ΑΡΧΕΙΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΥΤ. ΣΤΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ -έδρα: ΑΓΡΙΝΙΟΝ -1997).

  Η θέση όπου, όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων, έκειτο η πόλη της Στράτου, κοντά στο χωριό Σουροβίγλι ή Σωροβίγλι Ακαρνανίας, ήταν γνωστή ήδη από τον 15ο αιώνα, διότι ο ναός του Στρατίου Διός λόγω της θέσεώς του επί της κορυφής του λόφου, ουδέποτε είχε καταχωσθεί τελείως.  Τα ερείπιά του πρόβαλαν υπεράνω του εδάφους και προσείλκυαν την προσοχήν των φιλαρχαίων.

  Τον 15ο αιώνα, λοιπόν, επισκέφτηκε την Ελλάδα - και βεβαια πέρασε και από την αρχαία Στράτο - και μελέτησε τα αρχαία μνημεία της ο Ιταλός αρχαιολόγος Κυριακός "ο Αγκωνίτης", (λόγω της καταγωγής του από την Αγκώνα). Στο "Οδοιπορικό" των ταξειδιών του που έγραψε μας έχει δώσει ένα σχέδιο από το τείχος της Στράτου, καθώς και μιά αισθαντική περιγραφή της αρχαίας πόλης, της οποίας όμως δεν μας δίνει ολόκληρο το σχέδιό της. Κάνει δε το λάθος να ταυτίσει τα ερείπια με την αρχαία πόλη του Αμφιλοχικού 'Αργους.

   Ο επόμενος που μας δίνει πληροφορίες για το ναό του Στρατίου Διός, αλλά και για το χωριό Σωροβίγλι που χτίστηκε τον περασμένο αιώνα - το 1871 χτίζονται τα πρώτα πέτρινα σπίτια - εντός του περιβόλου των τειχών της πόλης και επί της αρχαίας Αγοράς είναι ο Leon Heuzey τo 1856.

  Λίγα χρόνια μετά, δηλαδή το 1892, έγινε η πρώτη ανασκαφή στον χώρο και ο ναός του Στρατίου Διός αποκαλύφθηκε από τον αρχαιολόγο ANDRE JOUBIN, εκ μέρους της εν Αθήναις Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής.  Το 1910-11 γίνεται μιά δεύτερη ανασκαφή πάλι από την εν Αθήναις Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή με αρχαιολόγους τώρα τους F. COURBY, CH. PICARD και R. VALLOIS. Συνολική δε δημοσίευση της ανασκαφής αυτής και των επιγραφών που απεδείκνυαν ότι ο ναός και η πόλη ήταν των Στρατίων έγινε το 1924 από τους F.Courby - Ch. Picard (Recherches Archeologiques a Stratos d' Acarnanie, Paris 1924). Σ' αυτήν την μελέτη του 1892 έχουμε πλέον το πρώτο ολοκληρωμένο σχέδιο της αρχαίας πόλης από τον αρχιτέκτονα M.H. CONVERT. (Δες σχετ. F.Courby - Ch. Picard Recherches Archeologiques a Stratos d' Acarnanie", Paris 1924, Fig.  58). Με αρκετή ακρίβεια, αν και πρόκειται για ένα σκαρίφημα μόνο, μας δίνονται η ακρόπολη, όλόκληρο το τείχος με την κεντρική του πύλη, η αρχαία Αγορά και ο ναός. Σημειώνεται επίσης και ο χώρος που καταλαμβάνει το χωριό Σωροβίγλι που χτίστηκε, είπαμε, από το 1871 και εντεύθεν εντός του περιβόλου των τειχών της πόλης.

  Το 1896 πέρασε από την αρχαία Στράτο ο Γερμανός αρχαιολόγος F. Noack (δες σχετ. F. Noack, AA 1897, σσ. 80 κεξ, 83, και ΑΑ 1916, σ. 215. Πρβλ. -RE IV A1 1931, λήμμα STRATOS. -Εrnst Kirsten, "Bericht uber eine reise in Aitolien und Akarnanien", AA 1941, στήλες 99-119). Ο Νoack αποτύπωσε ξανά την αρχαία πόλη με αρκετή ακρίβεια, πλην της αρχαίας Αγοράς που ήταν θαμμένη κάτω  από το χωριό Σωροβίγλι και της οποίας ήσαν ορατοί μόνον ορισμένοι τοίχοι.

  Tο 1923 δημοσιεύεται η μελέτη του Α. Ορλάνδου για το Ναό του Στρατίου Διός. Από το 1989 γίνονται στη Στράτο ανασκαφές, οι οποίες διήρκεσαν ως το 2000 περίπου, από τον 'Εφορα Αρχαιοτήτων Λάζαρο Κολώνα σε συνεργασία με τον Γερμανό Αρχιτέκτονα & Δρ. Αρχαιολογίας ERNEST LUDWIG SCHWANDΝER τόσο στον χώρο της αρχαίας Αγοράς, όσο και στον χώρο του αρχαίου θεάτρου της πόλης. Οι σχετικέ έρευνες και μετρήσεις  των Γερμανών επιστημόνων έδειξαν ότι η αρχαία πόλη κατελάμβανε έκταση 750 στρεμμάτων. (Ιωάννης Γ. Νεραντζής, Η Αρχαία Στρατική Ακαρνανίας: Μνημειακή Τοπογραφία, Επιγραφές και Αρχαιολογικά Ευρήματα, Έκδοση: ΑΓΡΙΩΝΙΟΝ ΑΡΧΕΙΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΥΤ. ΣΤΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ -έδρα: ΑΓΡΙΝΙΟΝ -1997).

 

 

 

       - Ο περίβολος των τειχών

         τής αρχαίας πόλεως, Στράτος (ο/η) -

          

      Σύμφωνα με τις πρόσφατες μετρήσεις του Γερμανού Αρχιτέκτονα και Δρ. Αρχαιολογίας ERNEST LUDWIG SCHWANDΝER η περίμετρος των τειχών της αρχαίας Στράτου είναι μήκους 7,5 Κm και με το Διατείχισμα που "κόβει" το τείχος εγκαρσίως, από βορράν προς νότο, σε δύο μέρη, το μήκος του φτάνει τα 10 Κm. Τα τείχη της πόλης περικλείουν μέσα τέσσερεις μεγάλους λόφους και τρείς κοιλάδες. H διάταξη των τεσσάρων αυτών λόφων δημιουργεί τροποντινά μία κάπως στενή λεκάνη, στην οποία διακρίνονται τα λείψανα αυτής της εκτεταμένης αρχαίας πόλης με δικό της θέατρο του 4ου αι. π.Χ.

  (Σημείωση: 'Οτι η περίμετρος των τειχών της αρχαίας Στράτου είναι μήκους 7,5 Κm και με το διατείχισμα που "κόβει" το τείχος εγκαρσίως, από βορράν προς νότο, σε δύο μέρη φτάνει τα 10 Κm, αναφέρθηκε από τον αρχιτέκτονα και Δρ. Αρχαιολογίας ERNEST LUDWIG SCHWANDLER σε Διάλεξή του στο Αγρίνιο, στις 27/5/1994, με θέμα "ΟΙ ΝΕΩΤΕΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΗΝ ΣΤΡΑΤΟ". Ο ERNEST LUDWIG SCHWANDLER διενήργησε συστηματικές ανασκαφές στην αρχαία Αγορά της Στράτου. Επίσης, σε συνεργασία με τον τότε 'Εφορο Αρχαιοτήτων της 6ης ΕΠΚΑ Πατρών Λάζαρο Κολώνα ανέσκαψαν το αρχαίο θέατρο της Στράτου).

  Τα τείχη της πόλεως, Στράτος,, λόγω των πολυάριθμων οδοντώσεών τους και των πολλών πύργων, πενήντα τρείς (53) τον αριθμό, μπορούν να προχρονολογηθούν στα τέλη του 5ου αι. π.Χ., αν και η τεχνική της ανοικοδόμησής τους είναι η τραπεζοειδής ψευδοϊσοδομική, περισσότερο τυπική στον 4ο αι. Πραγματικά, αφού η δυτική πλευρά του τείχους εμπερικλείει τον Ναό του Στρατίου Διός, χρονολογημένον περί το 320 π.Χ., (Ορλάνδος Αναστ., Τα Υλικά Δομής των Αρχαίων Ελλήνων, τόμος Β', 1958, σ. 188), το τείχος χρονολογείται  μετά το 314 π.Χ., χρονιά που οι Ακαρνάνες οχυρώνουν και συνοικίζουν την Στράτο κατά προτροπήν του Κασσάνδρου, ώστε να αμύνονται αποτελεσματικότερα στις επιθέσεις των Αιτωλών. 'Ενα ενδιάμεσο τείχος, δηλαδή ένα διατείχισμα, με διεύθυνση από βορράν πρός νότο, κόβει το τείχος στή μέση ενισχύοντας έτσι την άμυνα των πολιορκημένων. Η κύρια πύλη του τείχους βρίσκεται στην νότια πλευρά , ενισχυμένη με ισχυρά αντιτοιχίσματα.

  Τα τείχη της αρχαίας Στράτου είναι εξ ολοκλήρου κτισμένα σύμφωνα με το υπό του Κ. Ρωμαίου ("Ανά την Ακαρνανίαν", έτους 1918, σ. 107-108) ονομασθέν "Πλευρώνιο Σύστημα". Γράφει, συγκεκριμένα, ο ίδιος ο Κ. Ρωμαίος: «Στη σπουδή των ακαρνανικών τειχών και στην κατανόηση αυτών συνετέλεσεν, ως προπαρασκευή, η μελέτη του τείχους της αιτωλικής Πλευρώνος (Κάστρο της Κυραρήνης). Το τείχος τούτο διατηρείται θαυμασίως και είναι γνωστής χρονολογίας: χτίστηκε ευθύς μετά το 234 π.Χ., ότε ο Δημήτριος ο Μακεδών κατέστρεψε την ''παλαιάν Πλευρώνα''. Η τοιχοδομία είναι ίδια με την τοιχοδομία των λοιπών αιτωλικών τειχών του Γ' αι. π.Χ., δηλαδή είναι σύμφωνη με το ψευδισοδομικόν λεγόμενον σύστημα, σύμφωνα με το οποίο οι λίθοι είναι τετράπλευροι, έχουν τις στρώσεις αυτών οριζόντιες και τους εκατέρωθεν αρμούς συνήθως καθέτους και ενίοτε πλαγίους. Το ύψος των δόμων δεν είναι πάντοτε το αυτό, ουδέ συμπίπτουν οι αρμοί εις το μέσον των υπερκειμένων ή υποκειμένων δόμων, ενίοτε μάλιστα συμβαίνει υψηλός δόμος να συνεχίζεται διά δύο μικροτέρου ύψους σειρών, γομφουμένων εις  αλλήλους των λίθων (empietement). Αυτό το επωνομαζόμενον πλευρώνιον σύστημα της τοιχοδομίας, σύμφωνα με το οποίο συνήθεις είναι προσέτι οι ορθογώνιοι πύργοι, απαντά και επί πλείστων ακαρνανικών τειχών. 'Αλλ' αν εξαιρέσουμε τα τείχη της Στράτου, του Αμφιλοχικού 'Αργους και του Πραντός, ουδέν τείχος άλλο είναι εξ ολοκλήρου εκτισμένον κατά το σύστημα τούτο.

  Τα τείχη, λοιπόν, της Στράτου είναι μόνον ψευδοϊσοδομικά και δεν παρουσιάζουν ουδαμού ούτε καν στη βάση αυτών λείψανον πολυγωνικού τρόπου, οφείλουν δε να είναι παλαιά, τουλάχιστον του Ε' π.Χ. αιώνα, όπως συνάγεται και από τα λεγόμενα του Θουκυδίδη (Β.79)».

(Ιωάννης Γ. Νεραντζής, Η Αρχαία Στρατική Ακαρνανίας: Μνημειακή Τοπογραφία, Επιγραφές και Αρχαιολογικά Ευρήματα, Έκδοση: ΑΓΡΙΩΝΙΟΝ ΑΡΧΕΙΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΥΤ. ΣΤΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ -έδρα: ΑΓΡΙΝΙΟΝ -1997).

 

 

       - Η Ακρόπολις τής πόλεως -

 

  Στο βορεινό τμήμα του περιβόλου των τειχών βρίσκεται η ακρόπολη περιβαλόμενη με δικό της τείχος το οποίο συνδέεται με το όλον αμυντικό σύστημα της πόλης. (Για μιά αναλυτική παρουσίαση των τειχών και του αμυντικού συστήματος της Στράτου δες:  -J. P. ADAM, L' Architecture Militaire Grecque, (Paris 1982), σσ. 49, 66, 67, 85, 89, 95, 228. -F.E. WINTER, Greek Fortifications, (Toronto 1971), σσ. 34, 59, 112, 113, 114, 117, 123, 220, 224, 239, 253. -Α. Ορλάνδος, Τα Υλικά Δομής των Αρχαίων Ελλήνων, τόμος Β΄, (1958), σ. 221. -Ιωάννης Γ. Νεραντζής, Η Αρχαία Στρατική Ακαρνανίας: Μνημειακή Τοπογραφία, Επιγραφές και Αρχαιολογικά Ευρήματα, Έκδοση: ΑΓΡΙΩΝΙΟΝ ΑΡΧΕΙΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΥΤ. ΣΤΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ -έδρα: ΑΓΡΙΝΙΟΝ -1997.

 

 

  - O Ναός τού Στρατίου Διός. (331-321 π.Χ.) -                  

 

  Ο Στράτιος Δίας ήταν ο Πολιούχος Θεός των Στρατίων. Η πόλη που προστάτευε ο Δίας ήταν ήδη οχυρωτάτη και μεγίστη τον 5ον αι.  π.Χ.  (Θουκ.  Β,80). Ως μεγίστη δε και οχυρωτάτη την αναφέρουν και οι μετά τον Θουκυδίδη αρχαίοι συγγραφείς, όπως ο Ξενοφών, o Πολύβιος, ο Διόδωρος Σικελιώτης, ο Αθήναιος, ο Τ.Livius και ο  Στράβων. (-Ξενοφ., Ελλην. IV,6). -Πολύβιος, Ι. 522, 567, 578, 696. -Διόδωρος, ΧΙΙ.47, ΧΙΧ.67. -Αθήναιος, Δειπν., ΙΙΙ,95d. -Τ. Livius, XXXVI.11, XL.22. -Στράβων, 10.2.1-2).

  Η θέση που επέλεξαν για την ανέγερση του ναού, επί της κορυφής του τελευταίου εκ της σειράς των λόφων, τους οποίους στεφανώνει το τείχος, ούτως ώστε να χρησιμεύει ο ναός ως πρόσωπον τηλαυγές της πόλεως δια τους από Βορρά και Δυσμών ερχομένους, είναι επιτυχεστάτη.  Ωραία, επίσης είναι και η απ' αυτού θέα, μάλιστα κατά την θερινήν δύσιν, ότε ισχυροτάτη είναι η χρωματική αντίθεση της κιτρίνης Στρατικής πεδιάδος προς τα βαθυκύανα βουνά, που την περιβάλλουν πανταχόθεν. (-ΟΡΛΑΝΔΟΣ ΑΝΑΣΤ., "Ο εν Στράτω της Ακαρνανίας ναός του Διός", ΑΔ 8 (1923), σ. 1-51. -Ιωάννης Γ. Νεραντζής, Η Αρχαία Στρατική Ακαρνανίας: Μνημειακή Τοπογραφία, Επιγραφές και Αρχαιολογικά Ευρήματα, Έκδοση: ΑΓΡΙΩΝΙΟΝ ΑΡΧΕΙΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΥΤ. ΣΤΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ -έδρα: ΑΓΡΙΝΙΟΝ -1997).

  Λόγω της θέσεως του ναού επί της κορυφής του λόφου, ουδέποτε είχε καταχωσθεί αυτός τελείως. Τα ερείπιά του πρόβαλαν υπεράνω του εδάφους και προσείλκυον την προσοχήν των φιλαρχαίων. Ο πρώτος, μεταξύ αυτών, που μας δίνει  λίγες πληροφορίες περί του ναού είναι ο Leon Heuzey (LE MONT OLYMPE ET  L'ACARNANIE, Paris 1860, σ. 331), τo 1856.

  Λίγα χρόνια μετά, όμως, το 1892, το μνημείο απεκαλύφθη ολοσχερώς με τις ανασκαφές του αρχαιολόγου ANDRE JOUBIN (ΒCH του έτους 1893), εκ μέρους της εν Αθήναις Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής.

  Το όνομα του ναού θα μας ήταν άγνωστο, αν δεν βρισκόταν, στη διάρκεια των τότε ανασκαφών, επιγραφή απελευθερωτική διδάσκουσα ότι ο ναός ήταν αφιερωμένος στον Δία. (BCH του 1893).

  Οι Στράτιοι, αφού ισοπέδωσαν την κορυφήν του λόφου, την οποίαν μάλιστα αναγκάσθηκαν να επεκτείνουν λίγο προς δυσμάς διά δανείων χωμάτων, έριξαν τα θεμέλια του ναού και τα ενίσχυσαν με ορθογώνια αναλημματική εσχάρα, η οποία συνεδέθη δι' εγκαρσίων τοίχων μετά του στερεοβάτου του ναού.

  Το δομικό υλικό του ναού για τα ορατά μέρη είναι ο φαιός σκληρός ασβεστόλιθος και προέρχεται από τα λατομεία της γειτονικής Λεπενούς. (Κολώνας Λάζαρος, ΑΔ 40 (1985):ΧΡΟΝΙΚΑ, σ. 139). Συγκεκριμένα, 6 Κm ΒΔ της Στράτου, δυτικά της θέσης Χαρβάτη, κοντά στο χωριό Λεπενού, ανακαλύφθηκε το αρχαίο λατομείο της Στράτου. Διασώζονται αρχιτεκτονικά μέλη του ναού του Στρατίου Διός που δεν έφτασαν ποτέ στον ναό, όπως κυλινδρικοί ατέλειωτοι κίονες, τύμπανον ναού και άλλα. Το γεγονός, λοιπόν, ότι ο ναός έμεινε μισοτελειωμένος από κατασκευής του και δεν αποπερατώθηκε ποτέ, αιτιολογείται και από αυτά τα ευρήματα του λατομείου. (Schwandner E.-L, AA 1992, σ. 606).

  Ο ναός, που σημειωτέον δεν αποπερατώθηκε ποτέ, ήταν δωρικού ρυθμού, περίπτερος. Περιέβαλλε, δηλαδή, εξωτερικώς τον κυρίως ναό κιονοστοιχία 6 Χ 11 δωρικών κιόνων. Από αυτούς τους κίονες της περίστασης σώζονται στη θέση τους πέντε μόνον σφόνδυλοι της βόρειας πλευράς και τμήμα ενός της ανατολικής. Οι κίονες είχαν τον κορμό αρράβδωτο, πλην δύο μικρών τμημάτων κατά τον πόδα και το υποτραχήλιον. Το σύστημα αυτό των εν μέρει ραβδωτών κιόνων "μετά μανδύου" φαίνεται ότι εφαρμοζόταν στην περίοδο που κατασκευάσθηκε ο ναός του Στρατίου Διός (331-321 π.Χ.), αλλά και μετέπειτα,  και χάριν οικονομίας, πιθανώς δε και λόγω αισθητικής. (Αναστ. Ορλάνδος, ΑΔ 8 (1923), σ. 7-43).

Ο κυρίως ναός διαιρείται σε πρόδομο, σηκό και οπισθόδομο. Ο σηκός έφερε εσωτερικήν κιονοστοιχίαν ιωνικού ή κορινθιακού ρυθμού. Η οροφή του προνάου και του οπισθονάου, κατά τον Αναστ. Ορλάνδον (ό.π.), ήσαν ξύλινες, ενώ το μέσον κλίτος του ναού, δηλαδή ο σηκός ήταν ακάλυπτος, ήτοι ύπαιθρος.

  Πολύ ενδιαφέρον παρουσιάζουν στο μνημείο νέα κατασκευαστικά και μορφολογικά στοιχεία, όπως η γόμφωση των κιόνων στον στυλοβάτη, οι ταινίες σε εσοχή στους αναβαθμούς της κρηπίδας, οι εξωτερικοί χιτώνες των ατέλειωτων κιόνων κ.ά. (Χαράλαμπος Μπούρας, Μαθήματα Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής, τόμ. Α', σ. 261).

  Ο ναός, όπως προαναφέραμε, δεν αποπερατώθηκε ποτέ. Τεκμήρια του δεδομένου αυτού  αποτελούν τόσον οι αρχιτεκτονικές ελλείψεις του ναού, όσον και η απουσία των γλυπτών και του πλαστικού διακόσμου των εσωτερικών μετοπών, καθώς και η απουσία του λατρευτικού αγάλματος.

  Σε μιά φωτογραφία του 1920 που παραθέτει ο Ορλάνδος, ένα τσοπανόπουλο με φουστανέλα και τσαρούχια ακουμπά όλο καμάρι και περηφάνεια στα ερείπια του ναού. 'Αδολος προσκυνητής σ' Ελληνικό Ναό υπενθυμίζει και σε μας ότι έχει και η Ελλάδα μας Αγίους Τόπους. Ελληνικούς Αγίους Τόπους. Ελληνικά Ιερά. Ελληνικούς Ναούς. Ποιός 'Ελληνας τους ξέρει; Ποιός 'Ελληνας τους προσκυνά; (Αναστ. Ορλάνδος, στο ΑΔ 8 (1923), σ. 25, εικ. 23. Πρβλ.: Νεραντζής Ι., "1892-1992: 'Ενας αιώνας από την πρώτη ανασκαφή του Ναού του Στρατίου Διός", εφημ. ΠΑΝΑΙΤΩΛΙΚΗ Αγρινίου, φ. 7031 / 8-10-1992).

 

 

   -Mέγας βωμός

    πρό της ανατολικής πλευράς

    του Ναού τού Στρατίου Διός -

 

  «Πρό της ανατολικής του ναού -τού Στρατίου Διός- πλευράς απεκαλύφθη μέγας βωμός. Ευρέθησαν εν αυτώ πολλά τεμάχια πηλίνων ειδωλίων, λείψανα των γινομένων εκεί, στην αρχαιότητα, θυσιών και αναθημάτων. Ευρέθησαν δέ στις ανασκαφές αυτές και ορισμένα τεμάχια επιγραφών, με καταγεγραμμένα ''ψηφίσματα'' τό πλείστον. Βρέθηκε, επίσης, και ένας μεγάλος κολοβός ενεπίγραφος λίθος: επ' αυτού αναγιγνώσκονται πολλά κύρια ονόματα, δίπλα στα οποία είναι γραμμένοι ενιαχού αριθμοί: 'Ισως είναι κατάλογος εισφοράς του 4ου αι. π.Χ. (IG IX 1(2), 2, επιγραφή 394 (a, b), του 2ου αι. π.Χ., και επιγραφή 395, του 4ου αι. π.Χ., καθώς και τις επιγραφές 391, 392, του 3ου αι.  π.Χ. και οι δύο. -ΑΔ έτους 1892, σ. 39, αρ.3.: «Ανασκαφή Στράτου υπό τής Γαλλικής Σχολής». -F. Courby & Ch. Picard,  Recherches archeologiques a Stratos d' Acarnanie, Paris 1924, σ.  87, 107-109. -(Ιωάννης Γ. Νεραντζής, Η Αρχαία Στρατική Ακαρνανίας: Μνημειακή Τοπογραφία, Επιγραφές και Αρχαιολογικά Ευρήματα, Έκδοση: ΑΓΡΙΩΝΙΟΝ ΑΡΧΕΙΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΥΤ. ΣΤΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ -έδρα: ΑΓΡΙΝΙΟΝ -1997).

 

 

   - Το Θέατρον τής αρχαίας πόλεως Στράτου -

 

         Το αρχαίον θέατρον της πόλεως τής Στράτου βρίσκεται στον έναν από τους 4 λόφους, ανατολικά τού εντός τών τειχών εγκαταλελειμμένου πλέον χωριού Σωροβίγλι.

  Το θέατρον είχε εντοπίσει το 1805 ο W. LEAKE (Travels in Northern Greece). Όμως, η ανασκαφή τού θεάτρου συντελέστηκε στα χρόνια 1990-1996, υπό τη διεύθυνση του Εφόρου Αρχαιοτήτων Λάζαρου Κολώνα.

  Οι πρώτες ανασκαφές απεκάλυψαν στρώμα καταστροφής μεταγενέστερων αγροτικών σπιτιών. Το οικοδομικό υλικό για να χτιστούν αυτά τα σπίτια, προφανώς αφαιρέθηκε από τα οικοδομήματα της ''Αγοράς'' και από το ''κοίλον'' του θεάτρου.

  Το θέατρον είναι το μέγιστον από τα σωζόμενα στην Αιτωλία και Ακαρνανία θέατρα, χωρητικότητας 6.000 θεατών. Αλλά σήμερα δεν σώζεται και σε πολύ καλή κατάσταση. Το άνω μισό σχεδόν τμήμα του ''κοίλου'' τού θεάτρου έχει καταστραφεί σχεδόν πλήρως. Μόνον δύο κερκίδες στο βορειοανατολικό τμήμα του κοίλου σώζονται σχεδόν ακέραιες. Αντιθέτως, η πρώτη σειρά εδωλίων (=καθισμάτων), η τιμητική, - η λεγόμενη προεδρία - που προοριζόταν για τον ιερέα του Διονύσου και τους ανώτερους κρατικούς λειτουργούς, η κρηπίδα της περιφέρειας της ορχήστρας, καθώς και η πλακοσκέπαστη λιθόκτιστη αποχετευτική τάφρος που περιθέει την ορχήστρα, διατηρούνται σε άριστη κατάσταση.

  Σώθηκαν, επίσης, οι θεμελιώσεις όλων των μερών του θεάτρου, δηλαδή το Κοίλον, η Ορχήστρα, η Σκηνή και το Προσκήνιον.

  Το Θέατρο είναι του 4ου αι. π.Χ., με συμπληρώσεις και διορθώσεις του 3ου και του 2ου αι. π.Χ. Είναι δομημένο κυρίως από γκριζοπράσινους ντόπιους ψαμμόλιθους. όμως τα κατώτερα μέρη του κοίλου και η κρηπίδα της περιφέρειας της ορχήστρας είναι κατασκευασμένα από λευκό ασβεστόλιθο. (Ιωάννης Γ. Νεραντζής, Η Αρχαία Στρατική Ακαρνανίας: Μνημειακή Τοπογραφία, Επιγραφές και Αρχαιολογικά Ευρήματα, Έκδοση: ΑΓΡΙΩΝΙΟΝ ΑΡΧΕΙΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΥΤ. ΣΤΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ -έδρα: ΑΓΡΙΝΙΟΝ -1997).

 

  - Το  ''κοίλον'' τού θεάτρου -

 

 Η περιφέρεια του κοίλου τού θεάτρου διαγράφει ένα ημικυκλικό τόξο, μεγαλύτερο των 3/4 κύκλου, χωρίς να υποδιαιρείται σε άνω και κάτω διάζωμα.

  Σώζονται τουλάχιστον 35 σειρές εδωλίων (καθισμάτων), συμπεριλαμβανομένης και της πρώτης τιμητικής σειράς καθισμάτων - της λεγόμενης προεδρίας -που προοριζόταν για τον ιερέα του Διονύσου και τους ανώτερους κρατικούς λειτουργούς. Αυτά τα προεδρικά καθίσματα, από λευκό ασβεστόλιθο, είναι ένδεκα (11) τον αριθμό, διατηρούμενα ακέραια. Το μοναδικό διάζωμα του κοίλου διαιρείται με κλίμακες ανόδου σε ένδεκα (11) κερκίδες. Εν μέρει διατηρείται και ο παρεμβαλλόμενος μεταξύ των προεδρίων και της ορχήστρας πλακόστρωτος χώρος.

 

  - Η ''ορχήστρα'' τού θεάτρου -

 

  Διατηρείται σε καλή κατάσταση η πλακοσκέπαστη λιθόκτιστη αποχετευτική τάφρος που περιθέει την ορχήστρα του θεάτρου. Η τάφρος ξεκινάει από τη δυτική άκρη της πρώτης σειράς καθισμάτων, περιτρέχει την ορχήστρα, και λίγο προ της ανατολικής γωνίας της πρώτης σειράς καθισμάτων γίνεται υπόγειος και συνεχίζει περνώντας καθέτως κάτω από τη σκηνή. Ακόμη και σήμερα εκπληροί τη λειτουργία του, απομακρύνοντας τα βροχόνερα από τον όλο χώρο του θεάτρου.

  Το κρηπιδωτό περίβλημα της ορχήστρας από λευκό ασβεστόλιθο, πλάτους 30 εκατοστά περίπου  διατηρείται ακέραιο, η δε διάμετρός του ανέρχεται σε 16,5 μ.

  Eπάνω στην ορχήστρα βρέθηκαν μέρη από άλλες δύο τιμητικές προεδρίες, και μάλλον υπήρχε και τρίτη που δεν μας έχει διασωθεί.

 

  - Η ''σκηνή'' τού θεάτρου -

 

  Μπορούμε να διακρίνουμε τρεις οικοδομικές φάσεις στην διαχρονική αρχιτεκτονική ανάπλαση της σκηνής.

  Ως πρώτο σκηνικό οικοδόμημα, χτίστηκε γύρω στα τέλη του 4ου π.Χ. αι. μία ισόγεια ανοιχτή στοά, μπροστά από την ορχήστρα, με τους κίονες ως σκηνικό φόντο. Αυτό το ανοιχτό σκηνικό οικοδόμημα αρχικά ήταν επίπεδο (δηλ. στο ίδιο επίπεδο με αυτό της ορχήστρας) και οι παραστάσεις παίζονταν μπροστά από αυτό το σκηνικό οικοδόμημα σε επίπεδο σκηνικό χώρο, (δηλ. στο ίδιο επίπεδο με αυτό της ορχήστρας). Αυτό το σκηνικό οικοδόμημα προοριζόταν είτε για την τοποθέτηση μεγάλων ζωγραφικών πινάκων, οι οποίοι κυριαρχούσαν στο οπτικό πεδίο του θεατή , είτε για την τοποθέτηση πραγμάτων αναγκαίων για τους θεατρικούς χώρους και τις πρώτες θεατρικές παραστάσεις.

  Τον 3ον π.Χ. αι., στη δεύτερη φάση, εκλεισαν τον ανοιχτό χώρο της σκηνικής στοάς και πρόσθεσαν μπροστά από την πρόσοψη της σκηνής μία υποστηριζόμενη από πεσόσχημη κιονοστοιχία οροφή, ώστε επάνω σ' αυτό το πρώτο ισόγειο οικοδόμημα να πατήσει και να στηθεί, δίκην ορόφου, ένα υπερυψωμένο λογείον, το προσκήνιο, στο οποίο μετατοπίστηκε και η σκηνή, οπότε και ο χώρος της σκηνικής δράσης βρισκόταν πλέον έναν όροφο ψηλότερα. Εφεξής το επάνω πάτωμα του σκηνικού οικοδομήματος αποτελεί το φόντο. Δύο προσβάσεις από τα πλάγια οδηγούσαν στο χώρο της δράσης.

  Ο Ernst-Ludwig Schwandner υποθέτει ότι αυτή η υπερυψωμένη, δίκην ορόφου, σκηνή, έσχεν την τελική της μορφή, συμπληρωθείσα με πλευρικές λίθινες ράμπες και παρασκήνια τον 2ο π.Χ. αι. Μάλιστα η πρόσοψη της παλιάς ισόγειας σκηνής ανακατασκευάστηκε, αποκτώντας ένα κανονικό μέτωπο προσκηνίου δωρικού ρυθμού. Η ίδια δε η ανατολική ράμπα έδειξε μία ΥστεροΕλληνιστική επιδιόρθωση.

  Αυτού ακριβώς του σκηνικού οικοδομήματος, με το υπερυψωμένο προσκήνιο που εφερε επ' αυτού τη σκηνή και τα παρασκήνια, και με τις πλευρικές για την πρόσβαση σ' αυτό λίθινες ράμπες, μας σώζεται η θεμελίωση.

    (Βιβλιογραφία: -W. Leake, Travels in Northern Greece. Τόμ. 4, London 1835. -Κολώνας Λ., ΑρχΔελτ 46 (1991):Χρονικά, σ. 163. -Ernst-Ludwig Schwandner, ΑΑ 1992, σ. 669-670, και ΑΑ 1993, σ. 678, και ΑΑ 1994, σ. 678, και ΑΑ 1995, σ. 783. -ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ (ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ), (Εφημερίδα εβομαδιαία, εκδιδόμενη στο Αγρίνιο), φύλλο 1027/4-11-1996, σ. 7: Τρείς φωτογραφίες που περιλαμβάνουν: Το σχέδιο κάτοψης του Θεάτρου, μία σχεδιαστική αναπαράσταση του θεάτρου και μία υποθετική αναπαράσταση του θεάτρου. -ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑ: Φυσικό Περιβάλλον, Ιστορία, Μνημεία, Οικολογικές και Πολιτιστικές Διαδρομές. ('Εκδοση της ΤΕΔΚ Αιτωλ/νίας Ε.Ε.Τ.Α.Α.), Αθήνα 1995, σ. 64, εικ. 1. -ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑ : Τόποι, Μνημεία, Ιστορία. ('Εκδοση της Ιστορικής-Αρχαιολογικής Εταιρείας Αγρινίου), Αγρίνιον 1995, σ. 24, εικόνα 2. -Κολώνας Λ., ΑρχΔελτ 46 (1991):Χρονικά, 163).

 

 

 

    - Η ''Αγορά'' τής αρχαίας πόλεως. 

 

  Με την έρευνα της Γερμανικής Αρχαιολογικής Αποστολής (1990-1996) καθορίστηκε το ανάπτυγμα - πολεοδομική έκταση - ολοκλήρου της αρχαίας πόλης, η οποία κατά τον 4ον π.Χ αιώνα καταλαμβάνει μία έκταση 750 στρεμμάτων.

   H κατοίκηση της συγκεκριμένης θέσης, όπου αργότερα θεμελιώνεται η Aγορά της πόλης της Στράτου, ανάγεται στους Προϊστορικούς Χρόνους (7.000-4.000 π.Χ.): Κατά τη διάρκεια των ανασκαφών στην αρχαία Αγορά, στα στρώματα της ανασκαφής ενυπήρχαν σποράδην απομεινάρια της Πρώιμης Προϊστορίας (μυλόπετρα, οψιδιανός, λιθοπελέκι, κ.λ.π.), καθώς και όστρακα αγγείων της Υστερομυκηναϊκής, ΠρωτοΓεωμετρικής και Αρχαϊκής Περιόδου (1200-600 π.Χ.). 

   Από την άλλη, εγγύτατα της αρχαίας ''Αγοράς'' της Στράτου η ανασκαφή επιβεβαίωσε την ύπαρξη ενός πρωίμου οικισμού  αναγόμενου με βεβαιότητα στην ΠροΚλασσική Εποχή. (800-500 π.Χ.).

  Παράλληλα, δοκιμαστικές τομές στο νότιο τμήμα της Αγοράς απέδωσαν σαφείς στρωματογραφικές ενδείξεις ότι η αρχαία πόλη, πέραν της ακμής της κατά τους Κλασσικούς & Ελληνιστικούς Χρόνους, παρουσιάζει στοιχεία κατοίκησης και σε άλλες περιόδους, μία στους 'Υστερους Ρωμαϊκούς Χρόνους, μία στην Πρώιμη Βυζαντινή Περίοδο και μία στον 11-12ο Βυζαντινό αιώνα.

  Οι ανασκαφές της τελευταίας επταετίας (1990-6) της Γερμανικής Αρχαιολογικής Αποστολής υπό την διεύθυνση των Ε. -L. Schwandner, και του Λάζ. Κολώνα, μας έδωσαν την πρώτη σαφή εικόνα για την αρχιτεκτονική διάταξη της Αγοράς.

  Η αρχαία Αγορά εκτεινόταν στο δυτικό μαλακό πρανές ενός λόφου και στο βόρειο πέρας της εντοπίστηκε το Βουλευτήριο της πόλεως, όπου παραμένει κατά χώραν τμήμα ιωνικού κίονα.

  Κύρια πύλη του τειχικού περιβόλου της πόλης ήταν η νοτιοδυτική πύλη. Πλησίον αυτής, και προς το μέρος της δυτικής στοάς της Κάτω Αγοράς, οι ανασκαφές απεκάλυψαν πλήρως μία αρυκρήνη.  Πρόκειται για τετράπλευρο κτήριο διαστάσεων 9,50Χ9 μ., σε μορφή ναϊσκου με τέσσαρες κίονες εν παραστάσει, πλακόστρωτο δάπεδο και κεντρικό φρέαρ για την άντληση του νερού.

  Η κύρια οδός της πόλης, περνώντας μπροστά από την αρυκρήνη, οδηγούσε στην Αγορά αυτής που βρισκόταν στη δυτική πλευρά του διατειχίσματος.

  Εντοπίστηκαν πάνω στο φυσικό βράχο οι αντωπές τοιχοποιϊες, κατεύθυνσης Β.-Ν. που όριζαν την ''Άνω Αγορά'' και την ''Κάτω Αγορά'' της πόλεωςς, ενώ διαπιστώθηκε ότι ο ενδιάμεσος χώρος, πλάτους 5 μ., χρησιμοποιήθηκε ως οδός.

  Eπάνω στο διαμορφωμένο με ομαλή κατωφέρεια φυσικό βράχο αποκαλύφθηκαν επάλληλα αναλημματικά τοιχάρια, καθώς και ζεύγος κυκλικών οπών για την προσαρμογή ξύλινων στειλεών.

  Ο στυλοβάτης μιάς δίκλιτης στοάς, πλάτους 0,60 μ., οριοθετούσε προς ανατολάς την Αγορά της πόλεως. Η στοά έχει μήκος 75 μ. περίπου και 12 μ. βάθος, και κατεύθυνση Β.-Ν. Ο στυλοβάτης είναι δομημένος με μεγάλες λιθοπλίνθους λαξευμένες σε ντόπιο ψαμμιτόλιθο, με ορατές τις θέσεις των δωρικών κιόνων. Εφαπτόμενη στα δυτικά του στυλοβάτη αυτού βρέθηκε αναθηματική εξέδρα σχήματος Π, κατασκευασμένη από το ίδιο υλικό.

  Πρός βορράν μεταγενέστερος στυλοβάτης, από λευκό ασβεστόλιθο, οριοθετούσε με στοές το χώρο, στη βορειοανατολική γωνία του οποίου βρέθηκε κτιστό βάθρο που το αποτελούσαν τρεις τραπεζιόσχημοι ασβεστόλιθοι.

  Μπορούμε, λοιπόν, κατουσίαν να μιλάμε για δύο Αγορές, που ανοικοδομήθηκαν στο δυτικό πρανές του λόφου: Την ''Άνω Αγορά'' με μία Ανατολική Στοά, και την ''Κάτω Αγορά'', με μία Δυτική δίκλιτη Στοά, που συμπίπτουν σε μία ενιαία Αγορά. Η ''Κάτω Αγορά'', η δυτική, βρίσκεται σε ένα επίπεδο 6 μ. χαμηλότερα από το επίπεδο της 'Ανω Αγοράς, της ανατολικής.

  Από τα ευρήματα γνωρίζουμε ότι η ''Άνω Αγορά'' είναι η αρχική Αγορά και ανοικοδομείται τον 5ον αι. π.Χ. Αυτής της αρχικής Αγοράς έγινε επέκταση με την ανοικοδόμηση της Κάτω Αγοράς στα τέλη του 4ου αι. π.Χ. και μάλλον το 314 π.Χ., όταν ο Κάσσανδρος συγκάλεσε "εις κοινήν Εκκλησίαν" τους Ακαρνάνες για να τους πείσει να συγκεντρωθούν στις οχυρωμένες πόλεις Στράτον, Σαυρίαν και (στο υπό Ακαρνανικήν κατοχήν Αιτωλικόν) Αγρίνιον, για να αποφύγουν τον αιφνιδιασμό από τις επιθέσεις των Αιτωλών, πρόταση με την οποία οι Ακαρνάνες συμφωνούν.  Στο ίδιο διάστημα, τέλη δηλ. του 4ου αι., παράλληλα με την Κάτω Αγορά, χτίζονται το θέατρο, και ο Ναός του Διός.

  Η ''Κάτω Αγορά'', η δυτική, βρίσκεται, είπαμε, σε ένα επίπεδο 6 μ. χαμηλότερα από το επίπεδο της ''Άνω Αγοράς'', της ανατολικής. Θά 'πρεπε, λοιπόν, λόγω ακριβώς αυτής της μεγάλης κλίσης του εδάφους, να υπήρχε ανάμεσα στις δύο Αγορές ένα κτήριο, δίκην αναληματικού τοίχου, που θα εμπόδιζε την 'Ανω Αγορά να γείρει προς δυσμάς. Πράγματι, έχουμε ανάμεσα από τις δύο Αγορές μία Στοά με πρόσοψη προς δυσμάς, προς τα κάτω δηλαδή, της οποίας ο (πίσω) τοίχος (η χτισμένη πλάτη της στοάς) λειτουργεί συνάμα και ως αναλημματικός τοίχος αντιστήριξης της ''Άνω Αγοράς''. (Ιωάννης Γ. Νεραντζής, Η Αρχαία Στρατική Ακαρνανίας: Μνημειακή Τοπογραφία, Επιγραφές και Αρχαιολογικά Ευρήματα, Έκδοση: ΑΓΡΙΩΝΙΟΝ ΑΡΧΕΙΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΥΤ. ΣΤΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ -έδρα: ΑΓΡΙΝΙΟΝ -1997).

 

 

          - το Βουλευτήριον τής πόλεως -

 

  Επίσης, στο βόρειο μέρος της 'Ανω Αγοράς, σε ένα επίπεδο 5 μ. ψηλότερα από το επίπεδο της Κάτω Αγοράς, ως συνέχεια-επέκταση της Ανατολικής Στοάς έχουμε ένα μεγάλο κτήριο 23Χ24 μ., με μία εσωτερική κεντρική κιονοστοιχία, διότι, όπως επισημαίνει ο Ε. -L.  Schwandner, τέτοιο άνοιγμα στον 5ον αι. αδύνατον να στεγασθεί χωρίς την υποστήριξη κιονοστοιχίας. Και αυτό το κτήριο της ''Άνω Αγοράς'' βρίσκεται σε ένα επίπεδο 5 μ.  ψηλότερα από το επίπεδο της Κάτω Αγοράς. (Ε. -LSchwandner). 'Ενα τέτοιο δε μεγάλο κτήριο δεν μπορεί να είναι, σύμφωνα πάντα με τον Ε. -L. Schwandner, παρά μόνον το Βουλευτήριον.

 

 

         - τμήμα βαθμιδωτού ίσως δρόμου-

 

  Τέλος, έξω από τον βόρειο τοίχο της Αγοράς εντοπίσθηκε τμήμα βαθμιδωτού ίσως δρόμου, που συνέδεε την Αγορά με το θέατρο.

  Μπορούμε, λοιπόν, να πούμε ότι έχουμε την εικόνα τού πώς μπορεί να ήταν η Αγορά της Στράτου στα τέλη του 4ου αι. π.Χ.: Από την κεντρική νότια πύλη ο δρόμος έφθανε και περνούσε μπροστά από την αρυκρήνη, καταλήγοντας στην Αγορά με τα αναθήματα και τα αγάλματα. Ενώ έχει αποκαλυφθεί και μέρος του δρόμου που οδηγούσε από την Αγορά στη Δυτική πύλη.

   (Βιβλιογραφία: Ernst-Ludwig Schwandner, "Η αρχαία Στράτος μετά τις τελευταίες αρχαιολογικές έρευνες", Ανακοίνωση στην "Α' Αρχαιολογική Σύνοδο Νότιας και Δυτικής Ελλάδος", Πάτρα 9-12/6/1996. -Ernst-Ludwig Schwandner, ΑΑ 1993, σ. 678. -RICHARD STILLWELL, The Princeton Encyclopedia of Classical Sites, Princeton 1976, σ.  861-862, λήμμα STRATOS), Εθεωρείτο δε ότι ολόκληρη η δυτική πλευρά του συγκροτήματος της Αγοράς με την Στοά της μήκους 99 μ., είναι δομημένη επάνω σε μιά σειρά από υπόγει δωμάτια, χαρακτηριστική Ελληνιστική ιδιορρυθμία. -Κολώνας Λάζ., ΑρχΔελτ 45 (1990)-Β1:Χρονικά, σ. 140. -Κολώνας Λάζ., ΑρχΔελτ 46 (1991):Χρονικά, σ. 163. -SCHWANDNER E.-L., "STRATOS AM ACHELOOS, η πόλις φάντασμα?", ΦΗΓΟΣ (Τιμητικός τόμος για τον Σωτήρη Δάκαρη), Ιωάννινα  1994, σσ. 459-465. -ΑΑ 1992, σ. 669. ΑΑ 1993, σ. 678. -Ιστορία Ελλην. 'Εθνους, (Εκδοτικής Αθηνών), τόμ. Δ', σ. 272. -Μαρία Μπακαδήμα, "Η αρχαία Στράτος Ακαρνανίας", περιοδ.  "ΑΧΕΛΩΟΣ", έκδοση του Συλλόγου Αιτωλοακαρνάνων Φοιτητών Ιωαννίνων], τεύχ. 1/ΑΝΟΙΞΗ 1983, σ. 14. -Ε. -L Schwandner ΑΑ 1992, σ. 669-670, και ΑΑ 1993, σ. 678. -Κολώνας Λάζ., ΑρχΔελτ 45 (1990), Β1:Χρονικά, σ. 140. -(Ιωάννης Γ. Νεραντζής, Η Αρχαία Στρατική Ακαρνανίας: Μνημειακή Τοπογραφία, Επιγραφές και Αρχαιολογικά Ευρήματα, Έκδοση: ΑΓΡΙΩΝΙΟΝ ΑΡΧΕΙΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΥΤ. ΣΤΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ -έδρα: ΑΓΡΙΝΙΟΝ -1997).

 

 

  - Το Γυμνάσιον -

 

  Η πόλις πιθανώς διέθετε και ΓΥΜΝΑΣΙΟΝ, αφού μία επιγραφή του 2ου αι. π.Χ. (= IG IX 1(2), 2, επιγραγή 408) αναγράφει Γυμνασίαρχον. (R. STILLWELL, THE PRINCETON ENCYCLOPEDIA OF CLASSICAL SITES, Princeton 1976, σ. 861-862, λήμμα STRATOS. -ENCICLOPEDIA DELL'ARTE ANTICA, Roma 1966, σ. 516-517, λ. STRATOS).

 

 

   - Σύστημα αποχέτευσης -

 

  Με τις ανασκαφές διαπιστώθηκε ότι η πόλη διέθετε άριστο σύστημα αποχετεύσεως και υδρεύσεως. (ΔΗΜ. Λ. ΠΑΠΑΔΗΜΟΥ, Τα υδραυλικά έργα παρά τοις Αρχαίοις, (τόμοι 3, Αθήνα 1975), τ. Α', σ. 226).

 

 

    - Εργαστήριο κεραμεικής κοντά

       στην αρχαία Αγορά της Στράτου -

 

  Η ανασκαφές της Γερμανικής Αρχαιολογικής Αποστολής στην ''Αγορά'' της αρχαίας Στράτου απεκάλυψαν ένα ''εργαστήριο κεραμεικής'' κοντά στην Αγορά, στο οποίο αποδίδεται και η όλη τοπική κεραμεική παραγωγή. (Ernst-Ludwig Schwandner, "Η αρχαία Στράτος μετά τις τελευταίες αρχαιολογικές έρευνες", Ανακοίνωση στην "Α' Αρχαιολογική Σύνοδο Νότιας και Δυτικής Ελλάδος", Πάτρα 9-12/6/1996).

 

 

 - Η εκτός του περιβόλου των τειχών της Στράτου

   εκτεταμένη αρχαία νεκρόπολη -

 

  Η μεγάλη νεκρόπολη της αρχαίας πόλης της Στράτου εκτεινόταν βορείως, δυτικώς και νοτίως της πόλεως. (Δες σχετ. ΑΑ 1994, σ. 606). Συμπεριελάμβανε δηλαδή τρία νεκροταφεία: 'Ενα βορείως της πόλης, ένα δυτικώς της πόλης και ένα νοτίως της πόλης. Από αυτά έχουν ερευνηθεί ανασκαφικά τα δύο τελευταία. Οι τάφοι που έχουν ανασκαφεί ή εντοπισθεί ανήκουν κυρίως στους Κλασσικούς και Ελληνιστικούς Χρόνους. (Δες σχετ.:  -ΑΑ 1994, σ. 606. -Ιωάννης Γ. Νεραντζής, Η Αρχαία Στρατική Ακαρνανίας: Μνημειακή Τοπογραφία, Επιγραφές και Αρχαιολογικά Ευρήματα, Έκδοση: ΑΓΡΙΩΝΙΟΝ ΑΡΧΕΙΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΥΤ. ΣΤΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ -έδρα: ΑΓΡΙΝΙΟΝ -1997).

 ----------------------------------------------

 [ADDENDA: Ο ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΠΟΛΕΩΣ ΣΤΡΑΤΟΥ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ, συνιστά απόσπασμα από το σύγγραμμα τού δρ Ιωάννου Γ. Νεραντζή, Η ΑΡΧΑΙΑ ΣΤΡΑΤΙΚΗ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ: ΜΝΗΜΕΙΑΚΗ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ, ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ, (Εκδόσεις ''Αγριώνιον Αρχείον'', Ιδρυτής - Διευθυντής Ιωάννης Νεραντζής, Αγρίνιον, 1997).