*Ο Κώστας Στεργιόπουλος (φωτογραφία) είναι Ποιητής, πεζογράφος, κριτικός και ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου της Νέας Ελληνικής Φιλολογίας

.

 

 

 

Η ΚΙΝΕΖΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ Α. ΔΗΜΑ

Ένα κείμενο του Κώστα Στεργιόπουλου*

Δε μας είναι άγνωστη η κινεζική ποίηση, όσο κι αν παραμένει για μας άγνωστη η γλώσσα. Ίσως μάλιστα να μην είναι και τόσο άγνωστη ούτε και στο ευρύτερο αναγνωστικό κοινό της λογοτεχνίας, αφού δεν έπαψαν κατά καιρούς να δημοσιεύονται μεταφράσεις της σε περιοδικά και χωριστές εκδόσεις, μεταγγίζοντας μας κάτι απ' την περιρρέουσα ατμόσφαιρα μιας μακρινής χώρας και κάτι απ' το άρωμα μιας ποίησης παλαιότατης, πιο παλιάς κι απ' την αρχαία δική μας, που μιλάει με αφοπλιστική απλότητα και σοφή εγκαρτέρηση μπροστά στην ανθρώπινη μοίρα για την άνοιξη και το φθινόπωρο, για την απλή αγροτική ζωή, για τα λουλούδια και τις αγριόχηνες, για τον έρωτα και τα γερατειά, για τους πολέμους και τους χωρισμούς και, σπανιότερα, για την καταπίεση του αγρότη από τους μανδαρίνους και την εξουσία κατά τις προ του Μάο περιόδους της. Τον πλούτο αυτής της ποίησης μας έδωσε κι ο Πέτρος Α. Δήμας σε μιαν ανθολογία καλαίσθητα φροντισμένη από τις Εκδόσεις Γαβριηλίδη, με ποιήματα απ' τον 11ο π.Χ. αιώνα ως το 1911 μ.Χ. και με τίτλο Ολίγο φως και μακρινό... (1999), που παραπέμπει στο γνωστό σολωμικό στίχο από το Β' Σχεδίασμα των Ελεύθερων πολιορκημένων: Όλίγο φως και μακρινό σε μέγα σκότος κι έρμο. Και πρέπει να το πω αμέσως, πως πρόκειται για δημιουργική απόδοση με ποιότητα και ευαισθησία, ώστε δεν ξέρει κανείς τι να πρωτοδιαλέξει. Να, ένα πανάρχαιο ανώνυμο ποίημα (όλα τα ποιήματα της ίδιας περιόδου είναι ανώνυμα, γραμμένο κάπου ανάμεσα στον ενδέκατο και στον έκτο αιώνα π.Χ.:

ΑΝΑΣΗΚΩΜΕΝΕΣ ΦΟΥΣΤΕΣ

"Αν εσύ μ' αγαπάς ακόμη, ανασηκώνω

Τη φούστα μου καί τ' Άσπροπόταμο διαβαίνω.

"Αν όμως δε με συλλογιέσαι πια καθόλου,

Υπάρχουν, ξέρεις, κι άντρες άλλοι έξω από σένα,

"Ω άνέμυαλο καί δίχως πίστη αγόρι!

 

"Αν εσύ μ' αγαπάς ακόμη, ανασηκώνω

Τη φούστα μου καί το Τριπόταμο διαβαίνω.

"Αν όμως δε με συλλογιέσαι πια καθόλου,

Μη δεν υπάρχουν κι άντρες άλλοι έξω από σένα;

"Ω θεότρελο καί δίχως πίστη αγόρι!

 

Η περίπτωση του Πέτρου Δήμα αξίζει, νομίζω, να μας απασχολήσει ιδιαίτερα. Γεννημένος το 1917 στο Αγρίνιο, πρωτοεμφανίστηκε γύρω στα 1936-37 από το περιοδικό Εβδομάς και συνεργασίες του δημοσιεύτηκαν στα Νεοελληνικά Γράμματα, στη Νεοελληνική Λογοτεχνία κι αργότερα και σ' άλλα περιοδικά. Την πιο επίσημη εμφάνιση του όμως έκανε με τα διηγήματα Στη βορινή πλαγιά της Κυραβγένας (1940), που προσέχτηκαν τότε και συγκέντρωσαν επαινετικές κρίσεις από τον Ι.Μ. Παναγιωτόπουλο, τον Ναπ. Λαπαθιώτη, τον Μιχ. Ρόδα κι από άλλους, και με τη λιγοσέλιδη ποιητική συλλογή Δέκα μικρά ποιήματα (1944), που επίσης επαινέθηκε από τον Νικηφόρο Βρεττάκο και τον Γιώργο Γεραλή για την αβρότητα και την ευγένεια των χαμηλών συμβολιστικών της τόνων. Αυτό μονάχα ήταν το δίχως άλλη συνέχεια ξεκίνημα. Αλλά ο Πέτρος Δήμας έμελλε να εξελιχθεί σε αξιόλογο και δημιουργικό μεταφραστή της ξένης ποίησης. Ακολούθησαν το 1957 οι μεταφράσεις Ποιήματα του Francis Jammes και το 1959 Παλιά χαρτιά (Goethe, Verlaine, Apollinaire, Carco), κι από κει και πέρα, απομονώθηκε στην πατρίδα του το Αγρίνιο κι αφέθηκε να λησμονηθεί, κρατώντας ανέκδοτα τα μετά το 1959 μεταφραστικά βιβλία του ή καθαρογράφοντας κάποια απ' αυτά και στέλνοντας τα φωτοτυπημένα σ' ελάχιστους φίλους.

Το ότι ο ίδιος αυτοεξαφανίστηκε από σεμνότητα ασυνήθιστη για τα σημερινά ήθη, ίσως κι από απαγοήτευση, δε σημαίνει πως και το μεταφραστικό τούτο βιβλίο του, τυπωμένο σαράντα χρόνια μετά το προηγούμενο, πρέπει να περάσει και πάλι απαρατήρητο, όταν μάλιστα αποτελεί τόσο αξιοσημείωτη δημιουργική προσπάθεια. Κινεζικά δεν ξέρω, βέβαια, για να συγκρίνω τη μετάφραση με το πρωτότυπο και να διαπιστώσω ως ποιο βαθμό είναι πιστή. Ίσως όμως κάπως ξέρω λίγο από ποίηση. Και, απ' αυτή την άποψη, μπορώ να πω, πως οι μεταφράσεις αυτές του Πέτρου Δήμα είναι ποιητικές - και κάτι παραπάνω: μοιάζουν με πρωτότυπα ποιήματα, έστω κι αν υποθέσουμε ότι πρόκειται για αποδόσεις όχι και τόσο πιστές. Μήπως και οι περίφημες μεταφράσεις του Καρυωτάκη, που μοιάζουν κι εκείνες με ποιήματα δικά του, αποδίδουν πιστά το ξένο κείμενο; Κανείς δεν τις επαίνεσε για την πιστότητα τους. Το έχω δείξει, άλλωστε, και με συγκεκριμένα παραδείγματα στον Δ' τόμο του Περιδιαβάζοντας (Κέδρος, 1996) πόσο ξεφεύγουν απ' το πρωτότυπο.

Έτσι, κι οι μεταφράσεις κινεζικών ποιημάτων του Πέτρου Δήμα δεν αποκλείεται να είναι κι αυτές σαν τις άπιστες ωραίες γυναίκες, αφού μήτε κι ο ίδιος ξέρει την κινεζική γλώσσα. Μας το λέει και μόνος του με κάθε ειλικρίνεια, ότι τα ποιήματα τα διάλεξε και τα μετάφρασε από τα γαλλικά, απ' τις ανθολογίες La Poesie Chinoise της Patricia Guillermaz (Εκδόσεις Seghers, Παρίσι 1957) καί Anthologie de la poesie chinoise classique του Paul Demieville (Callimard, Παρίσι 1962). Αλλά και ποιος άλλος στην Ελλάδα μας έχει δώσει την κινεζική ποίηση κατ' ευθείαν απ' τα κινεζικά; Απ' όσες ελληνικές μεταφράσεις έτυχε να δω, ή έχουν γίνει απ' τα γαλλικά, ή απ' τα αγγλικά, ή από κάποια πιο προσιτή στον Έλληνα μεταφραστή ευρωπαϊκή γλώσσα, εκτός αν έχει εκδοθεί και καμιά άγνωστη μου.

Ας μη μιλάμε για πιστότητα, λοιπόν, τουλάχιστον στις περιπτώσεις μεταφράσεων από γλώσσες τόσο δυσκολοπλησίαστες. Βέβαια, υπάρχει και η Κλαίρη Παπαπαύλου, που μεταφράζει από τα ιαπωνικά, ίσως κι άλλοι από την ίδια ή και από εξ ίσου δυσπρόσιτες γλώσσες. Μα τέτοιες εξαιρέσεις είναι πολύ λίγες. Ας χαρούμε καλύτερα αυτή την ποίηση, περασμένη μέσα απ' την ευαισθησία του Πέτρου Δήμα, με άλλο ένα δείγμα, αναγκαστικά από τα συντομότερα, όπως αυτό του Sin K΄i-tsi, γνωστού και ως Sin Yeou-ngan (1140-1207 μ.Χ.), ονομαστού ποιητή, πολιτικού και στρατηγού της περιόδου της δυναστείας των Song:

 

ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Τη γεύση, νέος, δεν ήξερα του πόνου.

Στό κιόσκι μου αγαπούσα ν' ανεβαίνω,

Στό κιόσκι μου αγαπούσα ν' ανεβαίνω,

Στίχους ωραίους να γράφω για τον πόνο.

 

Τη γεύση ξέρω, σήμερα, του πόνου.

Θα 'θελα να την πω, δεν προλαβαίνω,

θα 'θελα να την πω, δεν προλαβαίνω,

Καί τί καλό φθινόπωρο! λέω μόνο.

 

Ο Πέτρος Δήμας ξεκίνησε κι ο ίδιος ποιητής, τόσο με τα λιγοστά ποιήματά του όσο καί με τα δροσερά εκείνα διηγήματα Στη βορινή πλαγιά της Κυραβγένας, που τα συγκέντρωσε πρόσφατα όλα μαζί, με τον τίτλο Τα ποιήματα και τα διηγήματα (Εκδόσεις Σοκόλη 2002), αλλά εγκαταλείποντας την ποίηση πριν από πολλά χρόνια, υιοθέτησε τα ξένα ποιήματα και τα έκανε δικά του. Κι όχι μόνο τα κινεζικά. Πλήθος μεταφράσεις, κυρίως Γάλλων ποιητών, απ' τον Clement Marot ως τους πιο σύγχρονους Robert Desmos  και Jacques Prevert, μα κι από τον Μilosz, από τη Dickinson, από τον Jimenez κι από τα Ρουμπαγιάτ του Omar Khayyam, περιμένουν ακόμα τον εκδότη τους.

KEIMENA:

Κείμενα Ιστορίας
Πρόσωπα & Πράγματα
Πεζογραφία
Ποίηση
Παραδόσεις & Έθιμα
Ταξιδεύοντας

 

Index....
Πρόσωπα & Πράγματα

Κ. Στεργιόπουλου:  "Η Κινέζικη ποίηση και η περίπτωση του Π. Δήμα"

Κ. Τριανταφυλλίδη: "Ο Κ. Χατζόπουλος και το πνεύμα της μουσικής"

Κωνσταντίνα Μπάδα: "Οι καπνεργάτριες του Αγρινίου"

Γεωρ. Μεταλληνού: "Κοσμάς ο Αιτωλός"

Γιάννη Βλασόπουλου: "Κ. Χατζόπουλος,  ως δικηγόρος Αγρινίου"

Μάρκου Γκιόλια: "Κωνσταντίνος Χατζόπουλος"

Γιάννη Βλασόπουλου: "Πέτρου Δήμα: Ολίγο φως και μακρινό..."

Γιάννη Βλασόπουλου: "Η ελευθερία του λόγου..."

Ντίνου Χριστιανόπουλου: "Ένα περιστατικό με τον Θανάση Κυριαζή"

Έρη Σταυροπούλου: Όψεις του γενεθλίου τόπου στη λογοτεχνία του Κ. Χατζόπουλου

Χρυσούλας Σπυρέλη: ΑΘ. Γ. ΚΥΡΙΑΖΗΣ, Ένας Ρουμελιώτης ποιητής του Μεσοπολέμου

Γιάννη Βλασόπουλου: Η θεατρική performance και η Κάτια Γέρου

Κώστα Τριανταφυλλίδη: "Η Ποίηση της πέτρας"

Γερ. Παπατρέχα: Ο βελανιδώνας Ξηρομέρου

Μεταξούλας Μανικάρου: Τα "Αιτωλικά Γράμματα" και ο Μάρκος Γκιόλιας

Χρυσούλα Σπυρέλη: Θ. Παπαθανασόπουλος Αγρίνιο 1948

Χρυσούλας Σπυρέλη: Ο Χρήστος Τζούλης και το περιοδικό Διαλεκτική στο Αγρίνιο (πρώτη περίοδος)

Χρυσούλας Σπυρέλη: Ο Ποιητής Γιάννης Νικάνθης (Γιάννης Κουφός) 

Ν. Μαλιάρα: Όταν ο Μανώλης Καλομοίρης μελοποιεί Κωνσταντίνο Χατζόπουλο

 

 

Νέα Εποχή 2006 

Πρώτη σελίδα | Μνήμες | Εικόνες | Αξιοθέατα | Γειτονιές