Ο συγγραφέας:

 Ο "Yitzchak Kerem είναι ιστορικός στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ. Υπήρξε εκδότης του περιοδικού Sefarad, από το 1991. Είναι επίσης συνεργάτης στο ραδιοφωνικό σταθμό Διασπορά Εβραϊσμού συντάκτης τμήματος της Εγκυκλοπαίδειας του Ολοκαυτώματος και της Νέας εγκυκλοπαίδεια Judaica

Το κείμενο

Το παραπλεύρως καταχωρημένο κείμενο αποτέλεσε ανακοίνωση στο συνέδριο που διοργανώθηκε στο Αγρίνιο για την αντίσταση και περιέχεται στο τόμο "Κατοχή - Αντίσταση - Εμφύλιος" που εκδόθηκε από τον οίκο "Παρασκήνιο" με την επιμέλεια της καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Κωνσταντίνας Μπάδα και του Θανάση Σφήκα, που έκανε και την μετάφραση

 

 
Κείμενα: Yitzchak Kerem (του Εβραϊκού Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ)

Οι Εβραίοι του Αγρινίου στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

Η παλιά πόλη του Αγρινίου, το οθωμανικό Βραχώρι, είχε Εβραίους κατά τον Μεσαίωνα και για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της από την ίδρυσή της τον 14ο αιώνα. Κατά την ελληνική επανάσταση, όταν το τουρκικό τμήμα της δέχθηκε επίθεση από δύο χιλιάδες  Έλληνες επαναστάτες, οι 200 εβραϊκές οικογένειες εκτελέστηκαν. Μετά τη νίκη τους, οι Έλληνες έκαναν διαπραγματεύσεις με τους Αλβανούς στρατιώτες, και όλοι οι μουσουλμάνοι και οι Εβραίοι που είχαν επιζήσει κατόρθωσαν να εγκαταλείψουν την περιοχή μαζί ως μια ομάδα. Μετά την αναχώρησή τους, οι Έλληνες υποσχέθηκαν ότι μπορούσαν να παραμείνουν στην πόλη χωρίς να διατρέξουν κανέναν κίνδυνο, κι έτσι επέστρεψαν, αλλά οι επαναστάτες τους είχαν ξεγελάσει. καθώς προχώρησαν στην εκτέλεση των μουσουλμάνων Τούρκων και των Εβραίων. Δεν είναι γνωστό εάν επέζησε κανείς Εβραίος.

Σκοπός αυτού του κεφαλαίου είναι να αναδείξει τις δραστηριότητες των Εβραίων του Αγρινίου κατά τη διάρκεια της ιταλικής και της γερμανικής κατοχής. Ο Εβραίος Yonas Μίοnis ήταν μεταξύ των ηγετών του ΕΑΜ στο Αγρίνιο, ενώ και η οικογένεια Eliezer ήταν επίσης στο ΕΑΜ. Ο Isaac Eliezer και ο Solomon Ganis καταγράφονται στο αντιστασιακό κίνημα ως Εβραίοι από το Αγρίνιο.  Ο Leon Matza ήταν υπεύθυνος των αποθηκών τροφοδοσίας Παπαστράτου για την ΕΤΑ - την Επιμελητεία του Αντάρτη, η οποία είχε άμεση σχέση με τον ΕΛΑΣ. Τρία αδέλφια με το επώνυμο Ben-Porat υπήρξαν αντάρτες που πολέμησαν σε μάχες κατά των Γερμανών στην περιοχή του Αγρινίου. C Salvator Cohen, Εβραίος από τον Βόλο, πολέμησε επίσης με τον  ΕΛΑΣ στην περιοχή του Αγρινίου. Άλλοι Εβραίοι που ταυτίστηκαν με το αντάρτικο κίνημα του ΕΛΑΣ στην περιοχή του Αγρινίου ήταν ο Leon Mizan, ο Yitzhak Mizan, ο Ovadia Μinos, ο Haim Ροlitis, ο Israel Saderakis, and ο Solomon Sasson. Η Μίrίam Novitch πήρε συνέντευξη από τον Haim Ροlitis, ο οποίος ήταν από τον Βόλο, ανήκε στο ΕΑΜ και τοποθετήθηκε σε ένα μάχιμο τμήμα με επικεφαλής κάποιον ονόματι Farsala στην περιοχή  Αγρινίου, κοντά στο χωριό Εμπεσός. Άλλα εβραϊκά ονόματα που ανέφερε ήταν αυτά των Moshe και Eli Cone, Haim Cohen και του αδελφού του Jacob, οι οποίοι σκοτώθηκαν σε μάχη καθώς και των Nissim Cohen και Jacob Saderakis. που και αυτοί έπεσαν πολεμώντας. Γενικά ο Ροliti σημείωσε τις ακόλουθες λεπτομέρειες για την περιοχή στην οποία υπηρέτησε κοντά στον Εμπεσό:

Βρήκα στην περιοχή πολλές νεαρές Εβραίες γυναίκες που υπηρετούσαν ως νοσοκόμες. Φρόντιζαν όχι μόνο τους αντάρτες, αλλά και τους κατοίκους των απελευθερωμένων χωριών. Οι χωρικοί, από την άλλη πλευρά, βοηθούσαν πολύ τους αντάρτες.

Αξιοσημείωτος επίσης ήταν ο ρόλος στο EAΜ του Solomon Cohen από τα Ιωάννινα, ο οποίος κατόρθωσε να διεισδύσει στις Ιταλικές στρατιωτικές αρχές κατοχής στο Αγρίνιο. Ο Solomon Cohen είχε γεννηθεί στα Ιωάννινα και είχε φιλονικήσει με τον πατέρα του σε ηλικία 9 ετών, επειδή αυτός ήθελε να συνεχίσει στο σχολείο και ο πατέρας του ήθελε να το εγκαταλείψει και να αρχίσει να εργάζεται. Μεσάνυχτα είχε φύγει για την Κέρκυρα, όπου συνέχισε τη μόρφωσή του. Σπούδασε ιατρική στην Ιταλία ως το 1938, όταν η αντισημιτική φυλετική νομοθεσία οδήγησε στην απέλασή του ως Εβραίου αλλοδαπού τότε επέστρεψε στην Ελλάδα και στα Ιωάννινα. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, όταν την πόλη των Ιωαννίνων διοικούσαν κατά διαστήματα οι Ιταλοί, εντάχθηκε στο ΕΑΜ. Το ΕΑΜ αξιοποίησε το Ιταλικό παρελθόν του και τη γνώση της γλώσσας και τον έστειλε στο Αγρίνιο για να διεισδύσει στο ιταλικό δίκτυο αντικατασκοπείας. Ο Solomon Cohen παρουσιάστηκε στις ιταλικές αρχές της πόλης και έγινε δεκτός ως Ιταλός, ανέλαβε μεταφραστής για την ιταλική στρατιωτική διοίκηση στην 'Ήπειρο, και με το όνομα Gerasimo Koko τελικά έφθασε να γίνει επικεφαλής της ιταλικής αντικατασκοπείας στην ιταλική στρατιωτική διοίκηση του Αγρινίου. Οι Ιταλοί στρατιωτικοί με τους οποίους ερχόταν σε επαφή, τον θεωρούσαν, από κάθε άποψη, Ιταλό.

Ο Cohen έδωσε στην ιταλική αντικατασκοπεία τα ονόματα ελλήνων συνεργατών, αλλά τα έδωσε και στο ΕΑΜ, το οποίο πήρε μέτρα κατά των δωσιλόγων και προδοτών. 'Έχοντας αποκτήσει τη συμπάθεια της ιταλικής διοίκησης, ο Cohen είχε μεγάλη συμβολή στη σύλληψη ελλήνων συνεργατών των κατακτητών που λεηλατούσαν ελληνικά χωριά, ενώ βοήθησε επίσης Εβραίους να φύγουν από τα Ιωάννινα σε φάλαγγα για το Αγρίνιο και από εκεί για την Αθήνα με τη βοήθεια τριών ιταλικών στρατιωτικών αυτοκινήτων. Έζησε όμως με το βάρος της αιώνιας ενοχής διότι δεν κατόρθωσε να πείσει τον πατέρα του να αφήσει την αδελφή του να ακολουθήσει μια από αυτές τις φάλαγγες, με αποτέλεσμα η κοπέλα να πεθάνει στο Auschwitz αμέσως μόλις έφτασε εκεί. Σε ένα άλλο περιστατικό συγκέντρωσε Εβραιόπουλα που είχαν καταφύγει στα Καραμανέικα, όπως τον John Kabellis και κάποιον από την οικογένεια Βεχορόπουλος, και τους οδήγησε στην ασφάλεια και στους αντάρτες του ΕΛΑΣ. Βοήθησε επίσης το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ να λάβει βρετανική βοήθεια για όπλα, καθώς κατέρρεε το ιταλικό καθεστώς και υπήρχε ανάγκη προετοιμασίας για τους κινδύνους της γερμανικής κατοχικής διοίκησης. Επίσης, καθώς ναυαγούσε η συμμαχία Ιταλίας και Γερμανίας, βοήθησε Ιταλούς στρατιώτες να αποφύγουν αντίποινα από τους Γερμανούς να βρουν καταφύγιο και να ενσωματωθούν στον ΕΛΑΣ.

Οκτώ Εβραϊκές οικογένειες από το Αγρίνιο έφυγαν από την πόλη στις αρχές Οκτωβρίου 1943, κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, και κρύφτηκαν στα βουνά της περιοχής, όπως στον Ψηλόβραχο, αλλά υπέφεραν πολλές κακουχίες και κινδύνους, μεταξύ των οποίων και τις γερμανικές επιδρομές. Με κοινή απόφασή τους, ως κοινή στρατηγική επιβίωσης, όλες αυτές οι οικογένειες κρύφτηκαν σε διαφορετικά σημεία. έτσι ώστε η κάθε μια να μην γνωρίζει πού βρίσκεται η άλλη. Οι έξι Εβραϊκές οικογένειες ζούσαν στο Αγρίνιο πριν τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Τρεις ημέρες πριν την παράδοση των Ιταλών στους Γερμανούς τον Σεπτέμβριο του 1943, ο Solomon Cohen, ο οποίοι; αναφέρθηκε προηγουμένως, συμβούλεψε αυτές τις Εβραϊκές οικογένειες να φύγουν από την πόλη. Έτσι αυτές οι οικογένειες απέφυγαν τη σύλληψη από τους Γερμανούς και τη μεταφορά του ; στο στρατόπεδο Auschwitz-Birkenau στην Πολωνία.

Ο Leon Matsas, γιος του περίφημου Nachum Matsas. παραγωγού κρασιού και τυριού από τα Ιωάννινα, ξέφυγε από την οικογενειακή παράδοση και εργάστηκε στην Εθνική Τράπεζα -:ης Ελλάδας. Το 1935 μετατέθηκε στην Άρτα, το 1939 στην Πρέβεζα, και τον Μάρτιο του 1940 στο Αγρίνιο." Το 1940, όταν έφτασε εκεί, στην πόλη ζούσαν 40 Εβραίοι. Στο Αγρίνιο ο γιος του Michael, ο οποίος είχε γεννηθεί το 1929 και τότε φοιτούσε στο Γυμνάσιο και ένας άλλος Εβραίος. ο Lazaros, ήταν μέλη της ΕΟΝ, της φασιστικής Εθνικής Οργάνωσης Νεολαίας του καθεστώτος Μεταξά, Συνήθως οι Εβραίοι δεν γινόταν δεκτοί στην ΕΟΝ, αλλά οι τοπικοί αξιωματούχοι στο Αγρίνιο φαίνεται να παρέβησαν αυτόν τον κανόνα. Η οικογένεια Matsas είχε πολλές επαφές με Έλληνες Ορθόδοξους κατοίκους της πόλης,

Μέσω ενός φίλου στην Αθήνα, ο Leon Matsas είχε μάθει για την επιστολή διαμαρτυρίας του αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού και άλλων 28 ατόμων, επικεφαλής εθνικών οργανώσεων. ενώσεων και πολιτιστικών φορέων, η οποία απευθυνόταν στη δωσιλογική κυβέρνηση Λογοθετόπουλου και διαμαρτυρόταν για την έναρξη του εκτοπισμού των Εβραίων της Θεσσαλονίκη; στις αρχές Μαρτίου 1943. Τον Σεπτέμβριο του 1943 ένας φίλος έμπορος που επέστρεψε από την Αθήνα, επηρέασε τον Leon να κρυφτεί διηγώντας του ιστορίες για την αρχή της γερμανικής κατοχής στην πρωτεύουσα."

Όταν έγινε σαφές ότι ως Εβραίοι έπρεπε να διαφύγουν από τη νέα γερμανική στρατιωτική κατοχή, στα τέλη Σεπτεμβρίου του 1943, ο Matsas και άλλες Εβραϊκές οικογένειες έκαναν σχέδια να εγκαταλείψουν την πόλη και να κρυφτούν. Ο Leon Matsas έκρυψε τα θρησκευτικά τους είδη και βιβλία στο αρχείο της Τράπεζας. Ο Leon, ο οποίος ήταν παντρεμένος και είχε δύο παιδιά, τον Michael και την Ninetta, αποφάσισε να μείνουν για μια ή δύο ημέρες στο Αγρίνιο, στο σπίτι τού φιλου του Χρήστου Μποκώρου, και μετά να τα στείλει σε περιοχές υπό τον έλεγχο του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στα βουνά. Στις 2 Οκτωβρίου 1943, η οικογένεια Matsas, με ένα καρότσι και με τη βοήθεια ενός αχθοφόρου, μετέφεραν τα πράγματά τους στο σπίτι του Μποκώρου. Εφόσον δεν υπήρχαν άλογα, ο επικεφαλής των ανταρτών Μποκώρος κανόνισε η οικογένεια Matsas να πάει στο χωριό Χούνη, 30 χιλιόμετρα μακριά, με το γκαζοζέν του Ψιλόπουλου. Από την Χούνη πήγαν με δύο άλογα και ένα γαϊδούρι και τα υπάρχοντά τους στο χωριό Ψηλόβραχος. Εκεί τους δόθηκε ένα δωμάτιο να μείνουν. Ο Δημήτριος Πιπιρίγκος από την Τράπεζα στο Αγρίνιο, τους έστειλε και άλλες προμήθειες διακινδυνεύοντας ο ίδιος τη ζωή του εάν γινόταν αντιληπτός από τους Γερμανούς. Κάθε βράδυ άκουγαν τη φωνή της ΕΠΟΝ - της Ενιαίας Πανελλαδικής Οργάνωσης Νέων. Μέσω τοπικών επαφών απέκτησαν γερμανικές ταυτότητες που απέκρυπταν το γεγονός ότι ήταν Εβραίοι και τους επέτρεπαν να ταξιδέψουν. Εξαιτίας του φόβου για γερμανική στρατιωτική προώθηση, η οικογένεια Matsas και άλλοι τρεις Εβραίοι (δύο εκ των οποίων προέρχονταν από τη Χαλκίδα και χωρίς τις οικογένειές τους) ανέβηκαν ακόμη ψηλότερα προς την κορυφή του βουνού και έμειναν στο σπίτι του Τριανταφύλλου. Όταν οι Γερμανοί μπήκαν στον Ψηλόβραχο, έμεινε για μια νύχτα μέσα σε μια σπηλιά και μετά κάτω από ένα μεγάλο βράχο στη μέση ενός δάσους. Και άλλοι Εβραίοι αναζήτησαν καταφύγιο στο σπίτι του Τριανταφύλλου, και όταν επέστρεφαν, υπήρχαν 14 άνθρωποι (κυρίως Εβραίοι) που κοιμούνταν στο πάτωμα ενός δωματίου. Τελικά επέστρεψαν στον Ψηλόβραχο και στη συνέχεια άλλαξαν σπίτι όταν υποψιάστηκαν ότι ο προηγούμενος οικοδεσπότης τους έκλεβε. Γενικά, όπως συνέβαινε με όλους τους χωρικούς, τους έλειπαν τα τρόφιμα. Ο Leon Matsas έγινε ο άνθρωπος της ΕΤΑ στο χωριό, υπεύθυνοι για τη διανομή τροφίμων και τη φορολογία. Άλλη μια φορά κατέβηκαν στο ψηλότερο χωριό για να αποφύγουν μια γερμανική επίθεση ενώ ο ΕΛΑΣ συγκρουόταν με τους Γερμανούς. Όταν έφτασε ο κρύος χειμώνας, η κύρια έγνοια τους ήταν να βρουν περισσότερη τροφή.

Τον Φεβρουάριο του 1944 ο Leon Matsas πήγε στη βρετανική αποστολή στην Πριάντζα (Τρίκλινο) να ζητήσει οικονομική βοήθεια, αλλά η προσπάθειά του απέτυχε. Η γυναίκα του και ο γιoς του Michael έκαναν δύο ξεχωριστά ταξίδια πεζοί - το πρώτο διήρκεσε μια εβδομάδα και το δεύτερο αρκετές ημέρες - για να βρουν φάρμακα για τις ασθένειες του Leon. Τον Μάρτιο του 1944, μετά την εκτέλεση 200 συμπαθούντων την Αντίσταση στο Αγρίνιο, η Esther Matsas μόνη της αναζητούσε τροφή τρεις ημέρες αργότερα επέστρεψε καταπτοημένη και έμαθε ότι  Εβραίοι της Ηπείρου (από τα Ιωάννινα, την Άρτα και την Πρέβεζα) είχαν συλληφθεί από τους Ναζί.

Τη νύχτα μεταξύ της 24ης και της 25ης Μαρτίου 1944, 1860 Εβραίοι συνελήφθησαν στα Ιωάννινα και μεταφέρθηκαν με καμιόνια στη Λάρισα, όπου κρατήθηκαν για οκτώ ημέρες πριν μεταφερθούν με τρένο στο Auschwitz-Birkenau. Την ίδια νύχτα 352 Εβραίοι από την Άρτα, οι οποίοι συνελήφθησαν από μια μονάδα SS Gestapo, που είχε έλθει ειδικά για τον σκοπό αυτό από το Αγρίνιο, και 272 Εβραίοι από την Πρέβεζα πιάστηκαν από τους Γερμανούς. Αυτοί οι συνολικά 524 άνθρωποι οδηγήθηκαν με φορτηγά στο Αγρίνιο. Οι Εβραίοι παραδόθηκαν στα χέρια των Τσολιάδων που είχαν στρατολογήσει οι Γερμανοί. Την επόμενη μέρα, την Κυριακή 26 Μαρτίου, ελέγχθηκαν τα υπάρχοντα των Εβραίων και τα περισσότερα από αυτά λεηλατήθηκαν. Σύμφωνα με τον ιστορικό Yosef Ben. ο οποίος δεν βρίσκεται πλέον στη ζωή, εννέα εβραϊκές οικογένειες, συνολικά 30 άνθρωποι από το Αγρίνιο, προστέθηκαν στην ομάδα ωστόσο δεν υπάρχει πρωτογενής ιστορική πηγή που να υποστηρίζει αυτή την πληροφορία, ενώ οι παρακάτω λεπτομέρειες αυτού του κεφαλαίου την αντικρούουν. (Ο Michael Molho κατέγραψε την ίδια πληροφορία, προσθέτοντας ότι η ομάδα των 30 Εβραίων από το Αγρίνιο περιλάμβανε 21 άνδρες και 9 γυναίκες.19 Ο Molho επίσης δεν ανέφερε πηγές και ήταν γνωστό ότι βάσιζε την εξιστόρησή του σε φήμες, προσπαθώντας να διηγηθεί ευσπευσμένα τη σημαντική και οδυνηρή ιστορία του ολοκαυτώματος του ελληνικού Εβραϊσμού αργότερα όμως ζήτησε συχνά συγνώμη για ψευδείς κατηγορίες ή σφάλματα). Σε κάθε περίπτωση, η ομάδα των συλληφθέντων Εβραίων στάλθηκε στην Πάτρα, όπου και άλλοι Εβραίοι προστέθηκαν στη φάλαγγα, και στις 28 Μαρτίου στάλθηκαν όλοι στο στρατόπεδο στο Χαϊδάρι, από όπου μετά από μερικές ημέρες μεταφέρθηκαν με τρένο στο Auschwitz. Εκεί οι περισσότεροι θανατώθηκαν αμέσως σε θαλάμους αερίων, ενώ νεαροί άνδρες και νεαρές γυναίκες κρατήθηκαν στη ζωή για να σταλούν σε καταναγκαστική εργασία.

Αισθανόμενη την ανάγκη να ενημερώσει για όλα αυτά τις συμμαχικές κυβερνήσεις, τις εβραϊκές οργανώσεις στις ελεύθερες χώρες, την εβραϊκή κοινότητα της Αιγύπτου, και συγγενείς της στην Αίγυπτο, η Esther και ο υιός της Michael πήγαν στην Πριάντζα (Τρίκλινο) μέσω Κρεμαστών για να μεταφέρουν την πληροφορία στη βρετανική αποστολή. Μετά τον πόλεμο ανακάλυψαν ότι οι επιστολές τους δεν είχαν φτάσει ποτέ στην Αίγυπτο. Μια άλλη φορά έφτασαν στο χωριό Παλιοπερασιά για να πουλήσουν δύο κοστούμια του Leon, και συνάντησαν αρκετές εβραϊκές οικογένειες από το Αγρίνιο και αλλού, οι οποίες κρύβονταν εκεί' μεταξύ αυτών ήταν ο Lazaros, ο συμμαθητής του Michael. Οι οικογένειες αυτές παρέμειναν στα βουνά μέχρι τον Οκτώβριο του 1944.

Με το τέλος του πολέμου, αφού οι Γερμανοί είχαν επιτάξει το κτίριο της Τράπεζας και είχαν μεταφέρει τα πάντα, μεταξύ αυτών και τα υπάρχοντά της οικογένειας Matsas και τα εβραϊκά τους βιβλία προσευχής και τα Purim megilla (παραδοσιακά ειλητάρια που διαβάζονται κατά τις εορτές), στο κοντινό κτίριο της Αγροτικής Τράπεζας, όπου τα πάντα παρέμεναν ανέπαφα, η οικογένεια Matsas ως εκ θαύματος επανέκτησε όλα της τα υπάρχοντα. Όλοι οι Εβραίοι του Αγρινίου κατέφυγαν στα βουνά και επέζησαν χωρίς να τους ανακαλύψουν οι Γερμανοί. Τον Ιανουάριο του 1946 υπήρχαν 30 Εβραίοι στο Αγρίνιο. και μεταξύ αυτών 10 παιδιά.   

Η Μαρία Δημάδη από το Αγρίνιο διακινδύνευσε τη ζωή της για να σώσει τον Isaac Ζακ Eliezer. Η Δημάδη ήταν μεταφράστρια για τον Γερμανό στρατιωτικό διoικητή, κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στα τέλη του 1943 και το 1944. Ο Zak Eliezer - το αντιστασιακό του όνομα ήταν Σπύρος Λαζαρίδης συνελήφθη στην πόλη του Μεσολογγίου ως αντάρτης του ΕΛΑΣ και φυλακίστηκε στο Αγρίνιο. Αφού κρατήθηκε για έξι μήνες. η Μαρία Δημάδη έπεισε τον Γερμανό διoικητή ότι η φυλάκισή του ήταν λάθος, ότι δεν ήταν αντάρτης και ότι έπρεπε να αφεθεί ελεύθερος. Ο Zak Victor Eliezer απελευθερώθηκε στις 12 Απριλίου 1944. Η ίδια η Μαρία Δημάδη, η οποία ήταν πληροφοριοδότης του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, εκτελέστηκε κατά τραγικό τρόπο από τα δωσιλογικά Τάγματα Ασφαλείας λίγες μέρες πριν την απελευθέρωση της πόλης τον Σεπτέμβριο του 1944. Στο Αγρίνιο μια πλατεία φέρει το όνομά της.

Σε αντίθεση με την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης. κατά τις παραμονές του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και κατά την διάρκειά του που οι Εβραίοι κρύβονταν, οι σχέσεις μεταξύ αυτών και των Ελλήνων Ορθοδόξων ήταν πολύ εγκάρδιες. Οι Εβραίοι που κρύβονταν στα βουνά αντιμετώπισαν πολλές κακουχίες και κινδύνους. όπως άλλωστε και οι περισσότεροι από τους χωρικούς, αλλά κανείς Εβραίος δεν καταδόθηκε. Οι Εβραίοι από το Αγρίνιο που κρύβονταν. αλλά και άλλοι που ήλθαν από τον Βόλο, τη Θεσσαλονίκη και ακόμη και από την Κομοτηνή, δέχθηκαν μεγάλη βοήθεια και έγιναν δεκτοί στα χωριά και στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Αξιοσημείωτα ήταν τα παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο η οικογένεια Matsas και άλλες οικογένειες εφοδιάζονταν κατ' επανάληψη με τρόφιμα και άλλα αγαθά ενώ κρύβονταν στο βουνό. Παρά τον αμφιλεγόμενο ρόλο του, ιδίως στα μάτια ορισμένων Εβραίων του Αγρινίου που τον έβλεπαν ως συνεργάτη των κατακτητών αντί για άνθρωπο του ΕΑΜ μέσα στην ιταλική αντικατασκοπεία, ο Solomon Cohen διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη σωτηρία Εβραίων και στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων χιλιάδων κατοίκων της περιοχής που λεηλατούσαν οι συνεργάτες των κατακτητών. Ο ίδιος επίσης υπηρέτησε ως σημαντικός σύνδεσμος με τους Βρετανούς, ιδίως όταν ο Ιταλικός στρατός κατέρρεε το καλοκαίρι του 1943 και οι Αντιστασιακοί γνώριζαν ότι έπρεπε να αρχίσουν προετοιμασίες, να τους προστατεύσουν όταν οι Γερμανοί Θα επιχειρούσαν τον διωγμό τους και θα στρέφονταν κατά του γενικού πληθυσμού. Επίσης ο Solomon συνέβαλε, ώστε πολλοί Ιταλοί στρατιώτες να σωθούν και να παραμείνουν ζωντανοί με τη βοήθεια του ΕΑΜΕΛΑΣ, όταν η Ιταλία συνθηκολόγησε και σε αντίποινα οι Γερμανοί, τους εκτελούσαν με βάναυσο τρόπο.

Η υποδειγματική και αλτρουιστική συμπεριφορά των κατοίκων του Αγρινίου και της περιοχής, οι οποίοι βοήθησαν τις τοπικές εβραϊκές οικογένειες εμποδίζοντας τη σύλληψή τους και τον εκτοπισμό τους από τους Γερμανούς, διασφαλίζοντας με τον τρόπο αυτό τη διάσωσή τους παραμένει μια σχετικά άγνωστη ιστορία. Οι Εβραίοι ήταν μέρος της εθνικής ελληνικής προσπάθειας αντίστασης στη γερμανική κατοχή και υπήρξαν ευπρόσδεκτοι στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην περιοχή του Αγρινίου. Οι κάτοικοι της περιοχής βοήθησαν τους Εβραίους επιδεικνύοντας ανθρωπισμό και συναισθηματική ταύτιση με αυτούς. Ο λόγος δεν ήταν ότι οι Εβραίοι μιλούσαν ελληνικά, αφού αυτό δεν απέστρεψε τον εκτοπισμό των Εβραίων των Ιωαννίνων, με κατοίκους της πόλης να τους αποδοκιμάζουν μέσα στη νύχτα καθώς οι Εβραίοι συλλαμβάνονταν και οδηγούνταν έξω από την πόλη. Με απλά λόγια, οι Εβραίοι και οι Χριστιανοί του Αγρινίου και των γύρω περιοχών σέβονταν ο ένας τον άλλον, και εδώ. όπως στη Θεσσαλία, την Αθήνα και την Εύβοια, οι Χριστιανοί έπραξαν το σωστό υπερασπιζόμενοι την ανθρώπινη ζωή.

(μετάφραση Θανάση Σφήκα)

ΑΛΛΑ KEIMENA:

Κείμενα Ιστορίας
Πρόσωπα & Πράγματα
Πεζογραφία
Ποίηση
Παραδόσεις & Έθιμα
Ταξιδεύοντας
Index....
Ιστορία

Μ. Γκιόλια: Οι απαρχές του θεάτρου στο  Αγρίνιο.

Γερ. Παπατρέχα: "Oι Απαρχές της ιστορίας του Αγρινίου"

Ι. Νεραντζή:  "Η απελευθέρωση του Αγρινίου το 1821"

Λένας Γιαννακοπούλου: "Το Αγρίνιο του 1875"

Ι. Διονυσάτου: "Η τύχη των Εβραίων του Βραχωριού"

Αθ. Παλιούρα: "Για ένα καρβέλι ψωμί"

Μ. Γκιόλια: Η τυπογραφία και δημοσιογραφία στο Αγρίνιο

Δημ. Πριόνα: "Κώστας Σιαδήμας"

Εφημερίδα "Φωνή του λαού": Η εκτέλεση των 120

Λένα Γιαννακοπούλου: "Η διαμόρφωση του κοινωνικού ιστού ..."

Νίκου Καπώνη: "Ο παλαιός Άγιος Χριστόφορος"

Τασούλα Βερβενιώτη: Ζαπάντ, η Μεγάλη Χώρα της σιωπής

Γιάννη Νεραντζή: "Το Σαντζάκιον του Κάρλελι"

Γιάννη Νεραντζή: "Το Βραχώρι εκάη"

Γερ. Παπατρέχα: Ακαρνανικά "Αλυζία"

Ι. Νεραντζή: Το Βραχώρι στην Τουρκοκρατία

Ι. Νεραντζή: Το Ζαπάντι στην Τουρκοκρατία

 Οι Εβραίοι του Αγρινίου στον Β Παγκόσμιο Πόλεμο

Νέα Εποχή 2006 

Πρώτη σελίδα | Μνήμες | Εικόνες | Αξιοθέατα | Γειτονιές