Πρόσωπα & Πράγματα:

Tαμείον Λόγου

Κώστας Τριανταφυλλίδης

Ένα κριτικό κείμενο του  Πάνου Καπώνη από το βιβλίο του ¨Πρόσωπα στην ομίχλη"


Ο Κώστας Τριανταφυλλίδης, ο δικός μου δάσκαλος στα φιλολογικά από τα γυμνασιακά μου χρόνια, δεν είναι ο δι­άσημος συγγραφέας που προβάλλεται και προβάλλει το έργο του ούτε ο άνθρωπος που θα επιζητούσε ποτέ τη δημοσιότητα. Πέρα από το προσωπικό συναισθηματικό μέ­ρος του μαθητή προς τον καθηγητή του, στο δοκιμιακό αυτό σημείωμα μου θα προσπαθήσω να αναδείξω, με όση αντικειμενικότητα μπορώ, τη διάσταση ενός φιλοσόφουντος συγγραφέα και κατ' εξοχήν δοκιμιογράφου. Ενός ανθρώπου που ανάλωσε τη ζωή του ανάμεσα στους χιλιάδες τόμους της βιβλιοθήκης του, και στην παιδαγωγική του εκφορά, όχι μόνο ως δάσκαλος με την ακριβή σημασία της λέξης, αλλά και μέσα από τα γραπτά του, που είδαν συγκεντρωμένα το φως της δημοσιότητας με την έκδοση των βιβλίων του -.Ακροβασία (ΐ994) και Ταμείον (2004), στα οποία συγκέντρωσε τα κατά καιρούς δημοσιευθέντα δοκίμια του, από το 1973 μέχρι το 1994 στην Ακροβασία και από το 1994 μέχρι το 2004 στον τόμο Ταμείον

Αν θα θέλαμε να σκιαγραφήσουμε περιγραφικά τον συγγραφέα, θα αρκούσε ένα σταχυολόγημα από τους τίτλους των δοκιμίων του: «Έρως και Μοναξιά», «Η δυναμική του ελάχιστου», «Το διάτρητο σώμα», «Η μεταφυσική της Αδυναμίας», « Ο λόγος και η σιωπή », « Η γεωμετρία του Απέριττου », « Παρά θιν' άλως », « Η αλήθεια ως Α-Λήθη », που μόνο με την ανάγνωση τους μπορεί να διαπιστώσει κανείς τη φιλοσοφημένη προβληματική του Κώστα Τριανταφυλλίδη πάνω σε θέματα που απασχολούν τον σκεπτόμενο σύγχρονο άνθρωπο. Η επιγραφική ανάγνωση των κειμένων αυτών προτρέπει τον υποψιασμένο αναγνώστη στην εμβάθυνση των στοχασμών ενός ανήσυχου πνεύματος που βιώνει την τραγικότητα των καιρών μας και την έλλειψη της πνευματικής υποδομής των σύγχρονων Ελλήνων.

Η συγγραφική ματιά του Κώστα Τριανταφυλλίδη εκπέμπει αγνότητα χωρίς αφέλεια, σοφία χωρίς επιτήδευση, πνευματικότητα χωρίς τη διάθεση προβολής, διαλογι­σμό χωρίς επιφανειακές ανατάσεις, θέλω να πω, πέρα από οποιαδήποτε προσπάθεια εκ μέρους μου ωραιοποίησης της προσωπικότητας του συγγραφέα, ότι κατάφερε να προσδώσει στο Λόγο με τη δόκιμη χρήση της ελληνικής γλώσ­σας (σπάνιο αυτό για τους καιρούς μας) το πραγματικό νό­ημα των καταστάσεων και των θεμάτων που διά-χειρίζεται στα κείμενα του, Η τάση του να προβληματίζεται και να προβληματίζει τον αναγνώστη, ενεργό δέκτη των αναλύ­σεων του, που επί της ουσίας είναι στοχαστικά κείμενα με φιλοσοφικό υπόβαθρο, οδηγεί στην αφύπνιση των συνει­δήσεων των σύγχρονων ανθρώπων, ιδία των σκεπτόμε­νων ανθρώπων, προς την κατεύθυνση της ανάκτησης των χαμένων (χαμένων;) αξιών του πολιτισμού, της ηθικής και κοινωνικής ζωής, της τέχνης, καθώς και των ανθρώπινων προβλημάτων, κάτω από το πρίσμα μιας οπτικής «μπροστά στην αστραπή της θεότητας», που εν γένει αποτελεί και μια αφετηρία των λόγων του.

Ο λόγος του συγγραφέα δεν είναι όμως υπερβατικός, με την έννοια της καταστρατήγησης της κοινής αντίλη­ψης, παρ' όλο τον εμπλουτισμό της γραφής του με όλες της ελληνικές λέξεις, όχι στην τυποποιημένη εκφορά τους αλλά στη νοηματική τους καταγραφή. Αντίθετα, προσπα­θεί μέσω των δοκιμίων του να εμβάλει την αίσθηση, έστω, των νοημάτων του στην υπηρεσία του βίου, ενός βίου, που κατά τον ίδιο τον συγγραφέα,

διέπεται από μια παλίνδρομη κίνηση ανάμεσα στο γε­νικό και το ειδικό (συνεπακόλουθα: τα καθόλου και τα επιμέρους, τα απρόσωπα και τα προσωπικά, την αφηρημένη ζωή και τη συγκεκριμένη κα'ι «καυτή» στιγμή του ζην [...].

Η αναφορά του « βίου » στον Κώστα Τριανταφυλλίδη δεν είναι τυχαία. Ελπίζει πως με τη διδαχή (επισήμανση) των ακριβών του κειμένων θα επανακάμψει ο σύγχρονος άνθρωπος στην ουσία της ύπαρξης του, η οποία έχει εγκλωβιστεί «στη δυναστεία του αριθμού και την κυριαρχία του όγκου», αφού ο αριθμός, δηλαδή τα «πολλά» στις μάζες, τα υπάρχοντα και τις εκδηλώσεις είναι καταλυτικός. Στοχάζεται:

Το μηδέν (μη περαιτέρω) του «πολιτισμένου» δεν είναι στην τάξη της ποιότητας. Είναι στην τάξη της ποσότητας. Είναι στη γραμμή όλίγον-πολύ-πλέον-πλεΐστον, τα όποΐα είναι βαθμίδες του μετρήσιμου, όχι του μέτρου. Το μέτρον είναι στην τάξη της ποιότητας και είναι άδιαβάθμητο. Έχει μοναδική βαθμίδα το ΟΛΟΝ. Το «όλον» μπορεί να είναι το «πλείστον», μπορεί όμως να είναι και το «ολίγον», ακόμα και το « ελάχιστον » (ας πούμε, ένα κελί, ένα χαμόγελο, ένα δάκρυ, ένα ανθρώπινο «χαίρε!».

Η φράση του δοκιμιογράφου «Το μέτρον είναι αμέτρητον» σηματοδοτεί και το όλο νόημα της εκπαίδευσης του Τριανταφυλλίδη προς εμάς, τους μαθητές, τους αναγνώστες, τους συν-ανθρώπους (για να χρησιμοποιήσω κι εγώ τη σήμανση των λέξεων που ενσωματώνει στα κείμενα του), ώστε να μπορέσουμε αντί των θεαμάτων, ν' αντικρίσουμε τη θέα του κόσμου.

Φυσικά, με τέτοια γνώση και επίγνωση, ο Κώστας Τριανταφυλλίδης, δεν θα άφηνε έξω από τις θεματικές του επιλογές την ποίηση, παρόλο που δεν είναι ποιητής. Είναι όμως «ποιητικός», όπως φαίνεται ξεκάθαρα και σε πρώτο και κυρίως σε δεύτερο επίπεδο από τη γραφίδα του, Κι εδώ, οι αναφορές και επισημάνσεις του, καλυμμένες με έναν δο­κιμιακό μανδύα, προσπαθούν να εντρυφήσουν στη βαθύτερη ουσία της ποίησης. Στο τέταρτο μέρος του τελευταίου βιβλίου «Περιποιήσεως τινά... », αναφέρεται στα «όρια και μεθόρια» του λόγου και στην υπέρβαση του, που αγγίζει την ποίηση, την ερωτική ποίηση, τα «γιατί και για τι» της λογοτεχνίας, την ανάγνωση (θα έλεγα ανα-γνώση) του λόγου και της εικόνας κτλ.

Για τον «ποιητικό» Τριανταφυλλίδη, η «Ποίηση είναι η μαγεία του λόγου», είναι ο «μετεωρισμός του λόγου» ανεξάρτητα, εάν οι όποιες αναφορές του ανατρέχουν στο συλλογικό ή ατομικό ποιητικό σώμα. Η καταγραφή λοιπόν αυτής της «αίσθησης» δίνεται στα δοκίμια αυτά με τέτοιο τρόπο, που αν οι λέξεις χρησιμοποιηθούν από έναν ποιητή, θα μπορούσαν να συνθέσουν ένα αυτοτελές ποίημα, όπως:

Το μηδέν κατευθύνεται πάσιν άνω κάτω

μπροστά στην ακύρωση, μια στιγμή απουσίας

στο φέγγος του σκοταδιού

και το χαμόγελο αυτής της μοναξιάς

μια εισβολή του αδύνατου

προς το τέλος

λευκό πανάκι της χίμαιρας

#

Σπινθήρας η μορφή σου

το Α και Ω του θεάματος

μετά απ' αυτή δεν υπάρχει τίποτα.

Είναι το παν της οπτικής

ο λόγος της σιωπής

Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι ο ποιητής αρχίζει από το τίποτα. Δεν κατασκευάζει από «κάτι», αλλά είναι δημιουρ­γός μιας «αχειροποίητης» δημιουργίας, μιας άμεσης και ενορατικής σύλληψης του όντος (ακριβώς έτσι — λέει ο Τριανταφυλλίδης) — «σύν-ληψη, παναπεί όλον!». Ο λόγος αυτός δεν χρειάζεται τεκμηρίωση, γιατί η Ποίηση είναι αισθητική και δεν τεκμηριώνεται. Είναι —όπως χαρακτηριστικά αναφέρει — « Είναι αενάως " νυν ": μια στιγμή αιωνιότης ή αιώνια στιγμή ». Εξειδικεύονται; τους στοχασμούς του, επικεντρώνεται στην ερωτική ποίηση, την οποία θεωρεί ως ένα ευπαθές σημείο τομής της γέννας και της ομορφιάς, όπου συναντιέται ο Έρωτας και η Ποίηση, αλλά ο Κώστας Τριανταφυλλίδης διευρύνει την έννοια της, ως μιας μυστικής έλξης προς κάθε στοιχείο ζωής. Προτάσσει δε και ένα λόγο του Χουάν Ραμόν Χιμένεθ: «[...] Το κορμί σου μαζί με την ψυχή μου, αγαπημένη, καί το δικό μου το κορμί μαζί με την ψυχή σου ».1

Εν τέλει, ο Κώστας Τριανταφυλλίδης, με τα γραπτά του, αλλά και μεταφορικά με τη «διδασκαλία» του, χάραξε μια «τέχνη» της σκέψης, αυτής της ουσιαστικής σκέψης που έχουμε πάντα ανάγκη ως σκεπτόμενοι άνθρωποι, έστω και εάν λειτουργεί απλά ως διαδικασία διέγερσης των αποκοιμισμένων εγκεφαλικών μας κυττάρων.

 

 
 

Σε άλλες σελίδες μας για τον Κώστα Τριανταφυλλίδη:

                           Ιωάν Γ. Νεραντζή: Κώστας Τριανταφυλλίδης: στις γειτονιές τού στοχασμού του

Γιάννη Βλασόπουλου: Κώστας Τριανταφυλλίδης, 'Ηθος και ύφος

Τιμητική εκδήλωση του συλλόγου "Κ. Χατζόπουλος"

Πάνου Καπώνη: Κώστας Τριανταφυλλίδης