Κείμενα: Θανάσης Γιαννακόπουλος, καθηγητής ΑΠΘ

ΜΙΑ ΕΚΘΕΣΗ, ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΟΝ 19ο ΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 

                   Η ληστεία κατά τον 19ο αιώνα, επικρίθηκε  από τους κρατούντες αλλά λατρεύτηκε από το Λαό. Εγκλήματα  από τους ληστές, αλλά και παλληκάρια και ήρωες  όπως τραγουδήθηκαν σε γιορτές και πανηγύρια από τη δημοτική μούσα. Γράφτηκαν σελίδες και βιβλία, σελίδες της εποχής που αποτελούν την πιο ζωντανή και αληθινή εξιστόρηση των γεγονότων. Από αυτές, οι κυριότερες είναι οι εφημερίδες της εποχής. Στην Εφημερίδα των Συζητήσεων του 1870, αριθ.14 βρέθηκε η παρακάτω έκθεση του τότε Υπουργού των Εσωτερικών Επ. Δεληγεώρη1 .

ΕΚΘΕΣΙΣ

ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

ΠΡΟΣ ΤΗΝ Α.Μ.ΤΟΝ  ΒΑΣΙΛΕΑ

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

 

Μεγαλειότατε,

Ομολογουμένως η δημοσία ασφάλεια πρέπει να ήναι το πρώτιστον έργον των κυβερνήσεων, διότι η απόλαυσις αυτής είναι ο πρώτιστος σκοπός της κοινωνίας αλλ΄ η απόκτησις αυτής είναι δυσκολωτάτη παρ΄ ημίν, διότι οφείλομεν  να παλαίσωμεν προς μυρίας δυσκολίας.

Η έλλειψις των της συγκοινωνίας  μέσων, το αραιόν του πληθυσμού, ο νομαδικός βίος των ποιμένων και η κατάστασις των βορείων συνόρων  του κράτους, εισίν αι πρώτισται των δυσκολιών, ενώ είναι συνάμα τα κυριώτερα των αιτίων της κατά την Στερεάν ληστείας.

Τα αίτια ταύτα ουδεμίαν έχουσιν σχέσιν προς το παραγαγόντα την κατάστασιν της Πελοποννήσου. Εκεί δεν εξέλιπεν η δημοσία ασφάλεια, αλλά διατελεί  επισφαλής. Αιτία της καταστάσεως αυτής είναι μία, η χαλάρωσις των νόμων. Διότι εκ τούτων προήλθεν η χαλάρωσις της τάξεως δια τον πολλαπλασιασμόν του εγκλήματος.

Τοιαύτα είναι τα αίτια και τα προσκόμματα της δημοσίας ασφαλείας. Αλλά, καθώς  εις τα άτομα, ούτω και εις τας κοινωνίας, αι αρχικαί αφορμαί  πολλάκις καλύπτονται δια του χρόνου, και αι ελαφρότεραι εν αρχή ενοχλήσεις μεταβάλονται, τη συνδρομή αυτού, εις επιφόβους ασθενείας και πληγάς. Δια τούτο η δημοσία ασφάλεια, ως έχει την σήμερον, πολλούς αποπλανεί ως προς τα αίτια αυτής, παρέλυσε δε  ολόκληρον την διοίκησιν, και είναι αδύνατον ν΄’ ανορθωθή χωρίς της ανορθώσεως ταύτης και χωρίς της εξαλείψεως των αφορμών, εις άς κυρίως οφείλεται.

Ώστε, κατά την πεποιθεσίν μου, Μεγαλειότατε, η δημοσία ασφάλεια είναι ζήτημα  διοικήσεως ,και προ πάντων ζήτημα οικονομικόν εάν  δε η διοίκησις βάσιν λάβη τον νόμον ,τα δε οικονομικά βελτιωθώσιν, είμαι βέβαιος ότι παν άλλο  πρόσκομμα,’οσον δύσκολον και αν είναι ,θέλει άρθη. Ελπίζω δε μετ΄ού πολύ να γίνη φανερόν, ότι η ληστεία επιπόλαιον μόνο εξάσκησε και εφήμερον επιρροήν επί της χώρας,ήν αδιαλείπτως σχεδόν λυμαίνεται ,και ότι ουδόλως ηδύνατο  ν ΄ άλλοιώση τον χαρακτήρα και τας αρετάς των κατοίκων.

Εν τούτοις το πρώτον ημών έργον ώφειλε να ήναι ,κληθέντων εις την κυβέρνησιν ,η καταξίωσις των υπαρχόντων ληστών και φυγοδίκων.

Κατά την 9 Ιουλίου ε.ε. εύρομεν αποκεκηρυγμένους ληστάς 177,φυγοδίκους δ΄εν Πελοποννήσου 2387.

Οι λησται απετέλουν τας ληστρικάς συμμορίας των Ευαγ.Σπανού, Δημ. Αλογάρη, και Καλαμπαλίτκη ή Καμάρα, Κρικέλα, Βελεστίνου, Φ. Σκόντρα, Ντατσουγιάννη, Δήμου Σκαλτσά, Νταλαμάγκα, Μπουρχαίων, Γουλοκώστα, Αριστ. Καραγιαννοπούλου, Ν. Ρεντίνα, Κώστα Πατσαούρα, Γεωργ. Βελούλα, Νάκου φίλωνος, Καστάνη, Δήμου Πλατσουρέκου, Ντουλαβέρη, Τάκου, Τσερλογιανναίων, Φιλίππου Πατσούρα, Μπαλάσκα, Διαροκάπη, Στούτσα, Τσιτούρα, Κουτσογιάννου, Ντερέκα, Ζαρκαδούλα, Πενεταίων, Μαργιόλη κλπ.

Οι δε φυγόδικοι ήσαν διασπαρμένοι εις τους νομούς  της Πελοποννήσου ως εξής, εν τω νομώ  Αργολιδοκορινθίας 67, εν τώ της Αρκαδίας  128, εν τώ της Αχαίας και Ηλίδος 532, εν τώ της Μεσσηνίας 898, εν δε τώ της Λακωνίας 762.

Αι  ληστρικαί συμμορίαι ευρίσκοντο κατά τα επτά δέκατα παρατεταγμέναι ού μακράν της οροθετικής γραμμής επί της οθωμανικής χώρας, αι δε λοιπαί  εκρύπονται εν τη ημετέρα. Πλην δε των αποκεκυρηγμένων  ληστών, υπήρχον και περί τους 90 άλλους λησταί, πολλάς διαπράξαντες ληστρικάς πράξεις, και το έργον του ληστού εν ταις συμμορίαις μετερχόμενοι, οίτινες υπό των αρμοδίων Νομαρχών απεκηρύχθησαν ήδη.

Η τοιαύτη συγκέντρωσις των ληστρικών συμμοριών απήτει και παρ΄ ήμών ισχυράν στρατιωτικήν συγκέντρωσιν κατά την οροθετικήν γραμμήν και προκάλεσε την σύστασιν τριών αρχηγείων ,περιλαμβανόντων απάσας τας μεθορίους επαρχίας.

Αλλ’ η καταφυγή των ληστών εις το οθωμανικόν ματαιώνει πάν μέτρον καταδιώξεως και μας αφοπλίζει. Εκ του οθωμανικού ώς εξ ενέδρας κατασκοπεύουσι την ημετέραν χώραν ,ήτοι τον στρατόν και τους κατοίκους , και άμα τύχωσιν ευθέτου περιστάσεως ,επιπίπτουσι και ληστεύουσιν ή αιχμαλωτίζουν.

Δια τον λόγον τούτον ή καταδίωξις είναι ανέφικτος, αναγκαζόμεθα δε να διατηρώμεν επί της  οροθετικής γραμμής πλείστους στρατιωτικούς σταθμούς, και το πλείστον του στρατού της  Στερεάς εις μεταβατικά  σώματα, όπως ασφαλισθώμεν  από της εισβολής. Και μολαταύτα ουδεμίαν δυνάμεθα  να έχωμεν ασφάλειαν  δια την ευκολίαν  ήν παρέχει  τοις λησταίς ή τε έκτασις της οροθετικής γραμμής  και η ασφάλεια επί εδάφους ξένον ,εξ ού μυρίας  δύνανται  να στήσωσι  καθ΄ ημών ενέδρας.

Ούτω κατώρθωσαν τεσσαράκοντα  λησταί  συσωματοθέντες να ορμήσωσιν εκ του οθωμανικού και να επιπέσωσι εις τα ποιμνιοστάσια του αρχιποιμένος Γκαβανάκου την νύκτα 10 προς την 17 Αυγούστου ,ένθα εφόνευσαν δύο ποιμένες  και επλήγωσαν τρίτον. Η πράξις ατή εγένετο επι του ημετέρου εδάφους, αλλα εγγύτατα των τουρκικών σταθμών, ήτοι της οθωμανικης  χώρας, παρά την θέσιν Ζαχαράκη Βρύση. Κατά τον αυτό τρόπον έτεραι λησταί , ορμηθέντες εκ του οθωμανικού, επέπεσον εις έτερον ποιμνιοστάσιον, εγγύς των συννόρων, εν τω δήμου των Αγραίων της Ευρυτανίας, την 28 Αυγούστου και ήρπασαν το οκταετές παιδίον του ποιμένος, όπερ απήγαγον εις το οθωμανικόν.

Αυτάι εισίν αι μόναι ληστρικαί πράξεις, ας οι λησταί των ομόρων τουκικών παρχιών έπραξαν επί της ημετέρας μέχρι σήμερον από 9 Ιουλίου.

Αι δε ληστρικαί  συμμορίαι  των Τσερλογιανναίων, Δουλαβέρη, και Τσιτούρα ηχμαλώτισαν την 17 Αυγούστου εν Τριχωνία, δύο κατοίκους Καλυβίων. Η πράξις αύτη είναι η μόνη διαπραχθείσα εκ των εν τη  ημεδαπή ληστών κατά το ειρημένον  χρονικον διάστημα. Πέντε όμως ημέρας μετά την πράξιν αυτήν στρατιωτικά αποσπάσματα εφόνευσαν εις τα πέριξ τον αρχιληστήν Τσερλογιάννην και επλήγωσαν ένα εκ των οπαδών αυτού.

Η καταδίωξις των εν τη ημεδαπή κρυπτομένων ληστών επήνεγκε μέχρι σήμερον τα εξής αποτελέσματα:

1)      Την 30-31 Ιουλίου εφονεύθησαν εις τον δήμον Σολίου οι λησταί Πάνος Αραπογιάννης ή Παντζής και ο Κώστας Καραγεώργος.

2)      Την 3-4 Αυγούστου εις τον δήμον Κρεμαστής Λαρίσης , εφονεύθη ο ληστής Ιω Ιω. Διλεινάκης ή Περιβιβιώτης.

3)      Την 23 Ιουλίου συνελήφθη εις τον δήμον Αγραίων ο ληστής Σταμούλης  Καψάλης  

4)      Την 30 Αυγούστου συνελήφθη ο ληστής Λάμπρος Τσχαντάρης εν Αθήναις.

5)      Την 30 Ιουλίου συνελήφθη μετά δύο οπαδών ο ληστής Φιορέτος εις το δήμον Φάριδος της Λακεδαίμονος ,αποτελών ιδίαν συμμορίαν.

6)      Την 3 7βρίου  συνελήφθη ο ληστής Χρήστος Ι. Κρίκας οπαδός Μάγειρα και Κουρκούμπα εις το δήμον Ήλιδος

7)      Την 7 Σεπτεμβρίου συνελήφθη ο ληστής Ν. Σουφλής εις την επαρχίαν Βάλτου.

8)      Την 23 Αυγούστου εν Αγρινίω εφονεύθη ο αρχιληστής Τσερλογιάννης και επληγώθη εις των οπαδών του.

Ο ανωτέρω παρατεθείς αριθμός των φυγοδίκων της Πελοποννήσου αρκεί ως απόδειξις της καταστάσεως αυτής και του καθήκοντος, όπερ είχομεν να μεριμνήσωμεν ταχέως.

 

Επολλαπλασιάσθησαν  όμως τοσούτον της διοικήσεως αι ανάγκαι ,προς εκπλήρωσιν  των οποίων απαιτείται στρατιωτική δύναμις, ώστε επαρκή υποστήριξην αυτής και σύγχρονον άμα και ισχυράν  πασών των αναγκών τούτων εκτέλεσιν , η υπάρχουσα δύναμις , ως έχει σήμερον, ουδόλως εξαρκεί.

 

Αι στρατιωτικαί δυνάμεις διασπείρονται καθ άπασαν την Επικράτειαν προς είσπραξιν των φόρων,προς σύλληψιν των νεοσυλέκτων ,προς διατήρησιν των φυλακών, προς φρούρησιν των πόλεων, προς διατήρησιν των σταθμών, και μύριας άλλας ανάγκας αναποφεύκτους ,και μόνον το υπόλοιπον μένει διαθέσιμον προς καταδίωξιν της ληστείας και σύλληψίν των φυγοδίκων. Εκ δε της διαθεσίμου ταύτης δυνάμεως τα 2/3 οφείλουν να ήναι εν απραξία παρατεταγμένα εις την οροθετικήν γραμμήν ενώπιον των απέναντι ληστών δια τας προεκταθείσας αιτίας. Παρεκτός δε τούτο η στρατολογία του 1870 κατά τας αρχάς Ιουλίου μόλις είχε δώσει στρατόν 323 νεοσυλλέκτους  εκ των κληρωθέντων 2500 στρατευσίμων. ΄Ησαν δε και είναι ,ιδίως δια την ώραν του έθνους ,πλήθος ασθενών εν τοις νοσοκομείοις, και προπάντων πλησίον των σταθμών των μεταβατικών.

Ενισχύσαμεν μολοντούτο, στενοχωρήσαντες  τας φρουράς, τινάς των επαρχιών της Πελοποννήσου προς είσπραξιν των φόρων και δια την δημοσίαν ασφάλεια και εσυστήσαμεν μεταβατικόν σώμα εκ δύο του πεζικού λόχων εν τω νομώ Μεσσηνίας προ πάντων προς καταδίωξιν των φυγοδίκων.

Τα αποτελέσματα της καταδιώξεως των φυγοδίκων εν Πελοποννήσω από της 9 Ιουλίου μέχρι της 31 Αυγούστου είναι τα εξής. Η δε Υμετέρα Μεγαλειότης θέλει κρίνει περί της σημασίας της φυγοδικίας εν γένει εκ των εγκλημάτων δια φυγοδικούσιν οι συλαμβανόμενοι.

Εν τω νομώ Αργολίδος συνελήφθησαν 12.Εξ ών επί ληστεία 2.Κατάδικοι 4 ένεκα φόνου και αναιρέσεως οι λοιποί.

Εν τω Νομώ Αρκαδίας συνελήφθησαν 40, εξ ών επί ληστεία 3,επί φόνου 14,επί εμπρησμό 3 οι δε λοιποί επί ζωοκλοπή και ευδορκία και τραύμασι και αναιρέσει και βιασμώ ,εις δε κατάδικος.

Εν δε τώ Νομώ Αχαίας και Ηλιδος συνελήφθησαν 59,εξ ών επί ληστεία 8,επί φόνου 6,οι δε λοιποί επί τραύμασι, βιασμώ, κλοπή, πλαστογραφία, ζωοκλοπή, αναιρέσει και ευδορκία, κατάδικοι δε 5.

Εν τω Νομώ Λακωνίας συνελήφθησαν 60, εξ ών επί ληστεία 9, επί φόνου 24 οι δε λοιποί επί άλλοις εγκλήμασιν.

Εν τω Νομό Μεσσηνίας  συνελήφθησαν 122,εξ ών επί ληστείας 16,επί φόνου 42 επί εμπρησμώ  40,οι δε λοιποί δι άλλα εγκλήματα, κατάδικοι  δε 9.

Ουδεμία υπάρχει αμφιβολία ότι η κατάστασις της Πελοποννήσου ού μόνον δεν είναι αθεράπευτος ,αλλά εντός ολίγου μάλιστα χρόνου έσεται θεραπευτή, εάν η καταδίωξις της φυγοδικίας με την αυτήν εξακολούθηση δραστηριότητα. Διότι έκτοτε , ήτοι από 1 7βρίου πολλοί φυγόδικοι ακαταπαύστως συλλαμβάνονται και εν μόνη τη Μεσσηνία μέχρι 9 7βρίου ήτοι εις διάστημα 9 ημερών , συνελήφθησαν έτεροι 70. Εις δε τους συλληφθέντες μέχρι τούδε περιλαμβάνονται οι διαβόητοι Σουλιμοχωρίται του Δήμου Δωρίου της Κυπαρισίας, οίτινες ατά την έκφρασιν της νομαρχίας υπετάγησαν εν μία εβδομάδα ,η δε διοίκησις ήτις από το 1863 είχεν εκλίπει , αποκατέστη και έχομεν  εκείθεν νεοσυλλέκτους και εισπράξεις και η άλλη υπηρεσία ενεργούσιν ακωλύτως.

Πριν περαιώσω τα περί της καταστάσεως της δημοσίας ασφαλείας ,οφείλω να σημειώσω το σπουδαιότατον γεγονός της εισβολής των εν αλλοδαπή ληστών εις τας ομόρους επαρχίας.

Ενώ αι ληστρικαί συμμορίαι  διέμενον εις το Οθωμανικόν, την 9ην τρέχοντος μας ανηγγέλθη η κάθοδος αυτών την αυτή ημέραν τρεις συμμορίαι εισήλθον εις τη δυτικήν Ελλάδα και έτεραι τρείς εις την ανατολικήν, ήτοι περί τους 60 ληστάς. Κατά δε την 14 7βρίου ετέρα ληστρική ένωσις εκ 40 ληστών εισήλθεν ωσαύτως εις τους δήμους της Φθιώτιδος.

Τα μεταβατικά σώματα κατεδίωξαν τα ίχνη αυτών ,εξ ών οι μεν πρώτοι προέβησαν μέχρι της θέσεως Μποδανάκι της Λοκρίδος, οι δε δεν προέβησαν πέραν των δυτικών δήμων ,αλλά στενοχωρηθέντες εξήλθον πάλιν εις το Οθωμανικόν, καταδιωκόμενοι και εκεί υπό του στρατιωτικού αποσπάσματος και του δημάρχου Μακρακώμης επί κεφαλής των συνδημοτών του. Οι πρώτοι καταδιώκονται εισέτι. Μέχρι της στιγμής ταύτης ουδεμίαν έπραξαν ληστοπραξίαν, πλην της αρπαγής δύο προβάτων. Τα μεταβατικά μετά τω επάρχων και τινων δημάρχων Μεγαρίδος, Θηβών, Λειβαδίας, Παρνασίδος και Λοκρίδος ,ως επίσης το μεταβατικόν Αττικής  περιπολούσιν ακαταπαύστως , ενισχυθέντα και εκ της φρουράς της Πρωτευούσης.

Tο συμφέρον  της δημοσίας ασφαλείας κατά την Στερεάν Ελλάδα προεκάλεσε διάφορα μέτρα,άτινα δεν είναι αντικείμενον της παρούσης ,και ων τα πλείστα έλαβον την τιμήν να αναφέρω προς την Υμ. Μεγαλειότητα εν Κερκύρα ,επιφυλαττόμενος ν΄ανακοινώσω και τα λοιπά μετά την επάνοδον αυτής ενταύθα.

Περαίνων την παρούσαν δεν δύναμαι να μη θρηνήσω την θλιβεράν ανάγκην ,εις ην ευρισκόμεθα να πολεμώμεν τοιούτου είδους εχθρούς της πατρίδος ,και να καταναλισκώμεθα θηρεύοντες το στοιχειώδες αγαθόν της ασφαλείας, εν ώ η ελληνική κοινωνία υφ ‘ολας τας απόψεις προχωρεί καίτοι στερούμενοι αυτής σχεδόν διαρκώς. Είναι τούτοις ανάγκη να απαλαχθώμεν εκ παντός τύπου καταδίκης ταύτης .Εκ  της πεποιθήσεις δε ταύτης ορμώμενοι  ελάβομεν και θέλομεν λάβει έκτακτα και ασυνήθη μέτρα  όπερ δικαιολογεί η αέναος φθορά και ηθικών και υλικών συμφερόντων του τόπου. Ούσης δε της ασφάλειας πολυτίμου τοις  πάσι αγαθού ,οφείλομεν  να το προστατεύσομεν ,ότι πάντες θέλουσι συντρέξει  εις απόκτησιν αυτού. Εις τούτο δε κείται το πλείστον της δυνάμεως , ής δείται το έργον και της εδραίωσις αποκαταστάσεως της ασφαλείας η ελπίς.

Εν Αθήναις 19 7βρίου 1870

Της Υμ. Μεγαλειότητος

Πιστός Θεράπων

Ε.ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ1

1Ο Επαμεινώνδας Δεληγεώργης (1829-1876) ήταν πολιτικός που χρημάτισε έξι φορές (1865, 1870,1872, 1876, 1877) Πρωθυπουργός της Ελλάδας, ανέλαβε πρώτη φορά την εξουσία σε ηλικία 36 ετών.  Πατέρας του, ήταν ο Μήτρος Δεληγεώργης, αγωνιστής  στα Μεγάλα Χρόνια του 21 και φρούραρχος του Μεσολογγίου.

2 Διατηρήθηκε η κατά το δυνατόν πιστή αντιγραφή  από το πρότυπο.

 

ΑΛΛΑ KEIMENA:

Κείμενα Ιστορίας
Πρόσωπα & Πράγματα
Πεζογραφία
Ποίηση
Παραδόσεις & Έθιμα
Ταξιδεύοντας
Index....
Ιστορία

Μ. Γκιόλια: Οι απαρχές του θεάτρου στο  Αγρίνιο.

Γερ. Παπατρέχα: "Oι Απαρχές της ιστορίας του Αγρινίου"

Ι. Νεραντζή:  "Η απελευθέρωση του Αγρινίου το 1821"

Λένας Γιαννακοπούλου: "Το Αγρίνιο του 1875"

Ι. Διονυσάτου: "Η τύχη των Εβραίων του Βραχωριού"

Αθ. Παλιούρα: "Για ένα καρβέλι ψωμί"

Μ. Γκιόλια: Η τυπογραφία και δημοσιογραφία στο Αγρίνιο

Δημ. Πριόνα: "Κώστας Σιαδήμας"

Εφημερίδα "Φωνή του λαού": Η εκτέλεση των 120

Λένα Γιαννακοπούλου: "Η διαμόρφωση του κοινωνικού ιστού ..."

Νίκου Καπώνη: "Ο παλαιός Άγιος Χριστόφορος"

Τασούλα Βερβενιώτη: Ζαπάντ, η Μεγάλη Χώρα της σιωπής

Γιάννη Νεραντζή: "Το Σαντζάκιον του Κάρλελι"

Γιάννη Νεραντζή: "Το Βραχώρι εκάη"

Γερ. Παπατρέχα: Ακαρνανικά "Αλυζία"

Ι. Νεραντζή: Το Βραχώρι στην Τουρκοκρατία

Ι. Νεραντζή: Το Ζαπάντι στην Τουρκοκρατία

 

Νέα Εποχή 2006 

Πρώτη σελίδα | Μνήμες | Εικόνες | Αξιοθέατα | Γειτονιές